Als hoofd waarnemers in Bosnië; Van Thijn dreigt ontslag te neme

SARAJEVO, 5 SEPT. Ed van Thijn, oud-minister en oud-burgemeester van Amsterdam, zal aftreden als hoofd van de Onafhankelijke Waarnemersmissie van de Europese Veiligheidsorganisatie OVSE bij de verkiezingen in Bosnië als zijn bevoegdheden worden gewijzigd.

Dit heeft hij gisteren gezegd tijdens de wekelijkse bijeenkomst van het OVSE-panel voor democratisering in Sarajevo, zo heeft een woordvoerder van Van Thijn gisteravond bevestigd. Van Thijn weigerde vanochtend elk commentaar.

De woordvoerder wilde niet ingaan op de aanleiding voor het dreigement. Maar volgens functionarissen bij de OVSE heeft Van Thijn het dreigement geuit omdat de door 'vredescoördinator' Carl Bildt voorgezeten stuurgroep voor de uitvoering van het Dayton-akkoord, die vandaag in Brussel bijeen is, overweegt te tornen aan zijn bevoegdheden.

De stuurgroep zou het comité van de OVSE dat de regels voor de verkiezingen opstelt, de PEC, een grotere rol willen laten spelen bij de rapportage over het verloop van de verkiezingen. De onafhankelijke rapportage van Van Thijn, die leiding geeft aan een duizendtal waarnemers, zou daardoor worden ondermijnd.

Overwogen wordt de PEC, die wordt voorgezeten door de chef van de Bosnië-missie van de OVSE, de Amerikaan Robert Frowick, het recht te geven als eerste verslag te laten uitbrengen over het verloop van de verkiezingen. Dit zou het gezag van het rapport van Van Thijn ondermijnen.

Van Thijn is als hoofd van de waarnemersmissie geen verantwoording schuldig aan de Amerikaan Frowick; hij is onafhankelijk en rapporteert rechtstreeks aan de voorzitter van de OVSE, de Zwitser Flavio Cotti. Daardoor is hij in theorie niet vatbaar voor de druk die de Amerikaanse president Clinton volgens functionarissen bij de OVSE uitoefent op de Europese Veiligheidsorganisatie. Clinton wil een positief beeld naar buiten brengen van de verkiezingen in Bosnië.

Hoewel de voorwaarden voor vrije en democratische verkiezingen niet bestaan heeft Clinton, zo menen velen, een positief beeld van de ontwikkelingen in Bosnië nodig voor zijn herverkiezing. De VS zouden ambassadeur Frowick en de vorige week nieuw aangestelde OVSE-woordvoerder, Agota Kuperman, instructies hebben gegeven een positief beeld over de verkiezingen naar buiten te brengen. Kupermans voorgangster, de Nederlandse Joanna van Vliet, werd ontslagen omdat ze niet positief genoeg over de verkiezingen zou berichten.

Washington zou Van Thijns onafhankelijke positie steeds meer als een probleem zien. Eerder al zou zijn voorgesteld de regels zo te wijzigen dat Van Thijn eerst aan Frowick zou moeten rapporteren. Van Thijn zou dit niet hebben geaccepteerd.

Pagina 4: 'VS willen controle op informatie in Bosnië'

Vorige week verklaarde hij tegenover deze krant dat hij, ondanks de “enorme druk” die de VS uitoefenen op het verloop van de verkiezingen in Bosnië, van plan is “de waarheid en niets dan de waarheid” te rapporteren.

OVSE-voorzitter Cotti verklaarde afgelopen juni openlijk dat de voorwaarden voor vrije en eerlijke verkiezingen ontbreken. Van Thijn verklaarde eerder tegenover deze krant dat Cotti hem steunt in zijn streven om onafhankelijk over de verkiezingen te rapporteren. Vorige week werd de Nederlandse woordvoerder bij de OVSE, Joanna van Vliet, ontslagen door ambassadeur Frowick en vervangen door de Amerikaanse diplomate Kuperman. Volgens bronnen bij de OVSE is dit een teken dat de VS de informatiestromen van de OVSE willen beheersen. Van Vliet zou te open zijn geweest over de slechte omstandigheden waaronder de verkiezingen in Bosnië plaatshebben. Anderzijds is er ook door journalisten geklaagd over het functioneren van Van Vliet. Zij zou onvoldoende voorbereid naar persconferenties zijn gekomen.

De non-gouvernementele internationale crisisgroep (ICG), die toeziet op de uitvoering van het Dayton-akkoord, schreef vorige maand in een rapport dat in Bosnië niet aan de minimale voorwaarden wordt voldaan om verkiezingen te houden. Volgens de ICG zullen door het gebrek aan bewegingsvrijheid in Bosnië - moslims kunnen bijvoorbeeld niet terug naar hun oude woonplaatsen in de Servische Republiek - de etnische zuiveringen die tijdens de oorlog plaatshadden door verkiezingsuitslag worden gelegitimeerd.