Parijs wil 'derde weg' in Midden-Oosten

PARIJS, 4 SEPT. Frankrijk ruikt diplomatieke winst in Clintons daadkracht. “Irak heeft geen VN-resolutie geschonden, alleen door middel van een dialoog kan de rust in Koerdisch Irak worden hersteld”, zei de Franse regeringswoordvoerder minister Lamassoure vanmiddag. Parijs vermijdt te openlijke kritiek op de Verenigde Staten, heult ook niet klakkeloos met fanatieke islam-regimes, maar werkt verder aan de 'derde weg' die Frankrijk in het Midden-Oosten een eigen gezicht moet geven.

Parijs kijkt van oudsher door een bril waarin het nationaal eigenbelang het richtsnoer vormt. Daarbij is de keuze tussen de benadering van de dominee of die van de koopman niet aan de orde. Beide invalshoeken gaan meestal goed samen in de Franse kijk op buitenlands beleid. Natuurlijk willen Franse oliemaatschappijen graag zaken doen in Irak, maar dat betekent niet dat Parijs per definitie huichelachtige motieven heeft als het pleit voor politieke regelingen van de problemen die van het Midden-Oosten een internationaal vulkaangebied met permanent uitbarstingsgevaar maken.

De Quai d'Orsay, waar het buitenlands beleid van Frankrijk dezer dagen meer wordt verwoord dan gemaakt - president Chiracs eigen adviseurs zitten als oud-BZ-specialisten dicht op de praktijk - , liet de afgelopen dagen al niet na erop te wijzen dat er geen volkenrechtelijke gronden waren voor een gewapend ingrijpen tegen Saddam Hussein. Vóór de vergeldingsacties van dinsdag luidde het parool dat Resolutie 688, noch enige andere VN-tekst de 36ste breedtegraad als een onzichtbaar hek opricht waar Bagdad niet voorbij mag.

Parijs erkende dat die zone ter bescherming van de Koerden was ingesteld door de VS, Groot-Brittannië èn Frankrijk. Dat was in overeenstemming met het internationaal recht, zei de woordvoerder van de Quai d'Orsay, maar hij wilde niet zeggen of strafacties ook zonder meer legaal zouden zijn, of een voorafgaande uitspraak van de Veiligheidsraad zouden vergen.

Nu is het zo ver, Washington heeft met steun van Londen, en op enige afstand van de NAVO en Bonn, twee keer toegeslagen. En wat zegt Parijs? “Wij hechten erg aan de soevereiniteit van Irak”, aldus minister Hervé de Charette gistermiddag.

Hij hoopte dat Saddam Hussein zijn troepen zou terugtrekken uit het Koerdische deel van Irak, maar Parijs blijft er de nadruk op leggen dat Saddam opereert in eigen land. Met andere woorden: nauwelijks aanleiding voor een strafexpeditie.

Wil Frankrijk alleen maar dwarsliggen nu Clinton als pro-Israelische vredesdictator ook bij Iraks buurlanden niet meer de vanzelfsprekende Grote Regisseur van het Midden-Oosten is? Het meest correcte antwoord is waarschijnlijk: Frankrijk wil niet alleen pesten, het heeft ook een Europees diplomatiek verhaal.

Pag.4: Frankrijk wil zijn eigen visitekaartje goedkoop afgeven

Maar voorop staat dat Parijs tegen een betrekkelijk geringe prijs zijn eigen visitekaartje probeert af te geven. Zoals De Gaulle tijdens de Koude Oorlog altijd een aparte relatie met Moskou suggereerde, en Tito en Ceausescu bij het Westen de indruk wisten te wekken dat zij stonden voor verlichte vormen van communisme.

Charette verkende na Israels strafexpeditie in Libanon al hoeveel ruimte er is voor een zelfstandige Franse rol in het Midden-Oosten. Veel pendelen leverde wat goodwill in Syrië en Libanon en een toezichthoudende rol op, en gaf Chirac, zeker in eigen land, de kans te wijzen op de nieuwe 'Arabische politiek' van Frankrijk. Washington en de meeste Europese partners waren 'not amused' door deze diplomatieke solo.

Tussen Moskou's harde veroordeling en Londens vierkante steun voor de Clinton-acties legt Chirac steentjes van zijn derde weg. Het pad vordert niet snel, maar het werk is ook niet erg kostbaar. Zolang hij er voor zorgt dat de relatie met Washington geen echte schade oploopt, is Clinton gedwongen zijn tong af te bijten, zoals gisteren tijdens een korte persconferentie.

Parijs vervult een rol als Hare Majesteits Loyale Oppositie bij het aangeven waar de Verenigde Staten hun eigenbelang laten samenvallen met door Amerika gedefinieerde morele waarheden. Vooral op het punt van handelssancties (Cuba, Libië & co) is Frankrijk vaak sneller en scherper dan 'Europa' om de vanzelfsprekendheid van Amerika's wereldpastoraat ter discussie te stellen.

In Frankrijk wijst men vandaag graag op de ironische uitkomst van Clintons acties: dat Iran, een van zijn andere favoriete boemannen, profiteert van de gestegen olieprijs èn het uitstel van de hervatting van Iraks olie-export, zoals Clinton wenst. Parijs stelt daar fijntjes tegenover dat het plan 'olie voor voedsel' om humanitaire redenen toch vooral door moet gaan. Elf helpt graag.

Duitsland en Frankrijk leggen er in verschillende toonsoorten de nadruk op dat een kritische dialoog met moeilijke landen als Libië, Iran en Irak meer oplevert dan dichtgesmeten deuren. Meer geld, zullen ze bedoelen, is de Amerikaanse kijk op zo'n dialoog. Washington legt ons sanctiewetten op om zijn eigen industrie te bevoordelen, is de overtuiging van Parijs. Midden-Oosten-politiek in het Westen gaat vaak over handel, met vrede en veiligheid als nevenmotief en dekmantel.