Metafoor voor het nieuwe Rotterdam

ROTTERDAM, 4 SEPT. De opening van de Erasmusbrug door koningin Beatrix is vanmiddag het startsein voor massale festiviteiten in Rotterdam. Drie miljoen gulden is uitgetrokken voor onder meer een filmvertoning, popconcerten, een drijvende fanfare, een vuurwerkspektakel en een massale brunch op de brug, geserveerd vanuit trams. De Erasmusbrug is dan ook niet zomaar een brug. Zij is een metafoor.

Naast een wandelpad, een fietspad en een trambaan biedt de Erasmusbrug het autoverkeer slechts twee rijstroken. Teveel verkeer moet er dan ook niet over de brug rijden, zo vindt de gemeente. “Verkeerstechnische argumenten hebben bij de Erasmusbrug nooit de hoofdrol gespeeld”, legt Riek Bakker uit. “Het ging om de Kop van Zuid. Je hebt een metafoor nodig, iets dat mensen het idee geeft een hoger doel te dienen.”

Zonder Bakkers enthousiasme was de dure Erasmusbrug er nooit gekomen. In 1986 gaf zij als hoofd van de dienst stadsontwikkeling Teun Koolhaas opdracht een Masterplan te maken voor 125 hectare oud havengebied in Rotterdam-Zuid, pal tegenover het stadscentrum. Het plan voor de Kop van Zuid was zeer ambitieus. Binnen vijftien jaar moesten 5.300 woningen, 400.000 m kantoorruimte, 35.000 m bedrijfsruimte en 60.000 m recreatieve voorzieningen worden gerealiseerd. Een brug over de Nieuwe Maas was voor de ontsluiting van het project essentieel, evenals een nieuwe metrostation en het Varkensoord-viaduct, dat voor aansluiting zorgt op de ringweg.

In 1988 raamde Gemeentewerken de kosten van een nieuwe oeververbinding over de Nieuwe Maas op 250 miljoen gulden. Dat vond het college van B en W prijzig. De twee uitgewerkte varianten bleken evenwel nog veel duurder. Een werkgroep schetste twee varianten: een brug met twee pylonen van 318 miljoen en een brug met één pyloon van 357 miljoen. Even later volgde de Erasmusbrug van de architect Ben van Berkel, met een vanuit technisch oogpunt volstrekt onlogische geknikte pyloon. Deze variant genoot Bakkers voorkeur. Geraamde kosten: 365 miljoen gulden.

Met name binnen de Rotterdamse PvdA bestond weerstand tegen deze investering in prestige. Op een kritiek moment liet Bakker eind 1989 medestanders verkleed als beroemde bruggen voor het college van B en W opdraven. Zelf beeldde zij de Erasmusbrug uit. Haar enthousiasme bleek aanstekelijk. In een euforische stemming keurde de raad op 14 november 1991 de Erasmusbrug goed.

Een metafoor is de brug geworden. Zoals de Euromast in 1961 symbool stond voor het herrezen Rotterdam, zo is de Erasmusbrug al ruim voor de opening het symbool van het 'nieuwe Rotterdam'. Zij staat niet alleen voor de Kop van Zuid, maar voor eenheid in de meest brede zin: een brug tussen rijk en arm, allochtoon en autochtoon, noord en zuid. Vanochtend stond Riek Bakker op de Erasmusbrug te wenen van ontroering. Ook voor haar heeft de brug een bijna religieuze dimensie gekregen.

Toch waren er ook zakelijk argumenten om de Erasmusbrug te bouwen. Rotterdam hoopt ermee een 'vliegwieleffect' te bereiken op de Kop van Zuid. “Erg rooskleurig wordt er niet gedacht over Rotterdam-Zuid”, aldus Riek Bakker. “Je moet dan laten zien dat je in de plek gelooft.” De Kop van Zuid moet in het jaar 2005 voltooid zijn. Op de landtongen zijn inmiddels een aantal woonprojecten voltooid. Eveneens rond zijn de plannen voor hogescholen, een exotische markt, een jachthaven, het nieuwe Luxor theater en een passagiersterminal voor cruiseschepen. De Wilhelminahof biedt onderdak aan de rechtbank, de douane en de belastingdienst.

Resteert de Wilhelminapier, waar Rotterdam de investeringen in de infrastructuur hoopt terug te verdienen. Volgens het Masterplan Wilhelminapier, dat in 1993 door de architect sir Norman Foster werd gepresenteerd, wordt de pier in drie stroken volgebouwd. Langs de kade schieten wolkenkrabbers onbeperkt de hoogte in. In de virtual reality van Rotterdamse maquettes en schetsen staat de pier al jaren vol futuristische kantoorkolossen.

Mocht er over negen jaar geen 'Manhattan aan de Maas' staan op de Wilhelminapier, dan legt de overheid fors toe op haar investeringen. Maar Rotterdam zal dan niet langer bestaan uit twee steden die elkaar op beide rivieroevers de rug toekeren. Piet Rodenburg, projectleider Kop van Zuid: “Rotterdam is dan een ongedeelde stad. Met twee dicht bebouwde oevers en het Noordereiland als een soort Quartier Latin er tussenin.”