Hutu-rebellen bedreigen regime Burundi

NAIROBI, 4 SEPT. Het nieuwe militaire regime van Pierre Buyoya in Burundi staat al een maand na de staatsgreep met de rug tegen de muur. Een militair offensief van de Hutu-rebellen en steeds dieper bijtende economische sancties van de buurlanden, hebben Buyoya's positie de afgelopen dagen zodanig ondermijnd dat geruchten weer de ronde doen in de hoofdstad Bujumbura over een op handen zijnde staatsgreep.

Een maand na Buyoya's coup op 25 juli hebben de Hutu-rebellen van de Nationale Raad voor de Verdediging van de Democratie (CNDD) hun activiteit op spectaculaire wijze hervat. Direct na het ingaan van het uitgaansverbod om 10 uur gisteravond voerden ze op drie plaatsen rond het centrum van Bujumbura aanvallen uit. In de middag hadden ze vanaf de heuvels rond de hoofdstad mortiergranaten afgevuurd op de universiteit. Sinds december hadden de Huti-rebellen geen aanvallen meer uitgevoerd in de stad zelf.

De CNDD verhevigt ook elders in het land zijn aanvallen. Voor het eerst in de burgeroorlog werd gisteren een legergarnizoen bestookt en werden regeringsgebouwen vernielden in het noordelijke dorpje Gahombo. Eerder hadden ze acties uitgevoerd in Gatare vlakbij de noordelijke stad Kayanza waar ze eveneens alle overheidsgebouwen vernietigden. Op de hoofdweg naar Rwanda voerden ze vrijdag aanvallen uit op vrachtwagens.

Geheel nieuw in de drie jaar oude burgeroorlog is dat de Hutu-rebellen veroverde gebieden onder hun controle houden en er alternatieve overheidsstructuren instellen. Tot voor kort gingen de opstandelingen rechtstreekse confrontatie met regeringssoldaten uit de weg en renden na aanvallen hard weg als de regeringsstrijdkrachten versterkingen stuurden. Zonder dat het regeringsleger er veel aan kan doen, opereren de rebellen in het noorden vanuit het Kibira-woud.

Zelfs in de heuvels rond Bujumbura blijken de rebellen permanente bases te hebben ingericht. De afgelopen dagen bliezen zij hoogspanningsmasten op waarna de hoofdstad dagenlang in duisternis werd ondergedompeld. Het aanvankelijke optimisme onder Tutsi-bewoners over de staatsgreep van de Tutsi Buyoya is hierdoor goeddeels verdwenen.

Buyoya beloofde na zijn staatsgreep een einde te maken aan de cyclus van geweld die wekelijks honderden slachtoffers eist. Het tegendeel is gebeurd. Van een betere dicipline in de strijdkrachten is geen sprake. Bij 'zuiveringsacties' in het midden van het land doodden regeringssoldaten de afgelopen weken honderden Hutu-boeren. Waarnemers beginnen zich af te vragen of Buyoya wel voldoende invloed heeft op het door Tutsi's gedomineerde leger om zijn beloofde politiek van verzoening tussen Hutu's en Tutsi's door te voeren. “De ontwikkelingen sinds de coup stellen teleur”, zegt een diplomaat in Bujumbura. “Buyoya heeft weinig manoeuvreerruimte binnen zijn leger en de sancties ondermijnen zijn positie verder.”

Buyoya blijft doen alsof sancties hem niet kunnen raken. Op een bijeenkomst met zakenlui vorige week in Bujumbura zei de president te verwachten, dat binnenkort de sancties zullen worden afgezwakt. Zijn optimisme stak schril af bij de stemming in de zaal waar sombere zakenlui verklaarden binnen twee weken hun bedrijven te moeten sluiten als gevolg van de sancties. Vooral aan brandstof beginnen grote tekorten te ontstaan. Voedselprijzen stijgen als gevolg van de hoge transportkosten hoewel het land goeddeels zelfvoorzienend is in voedsel. De export van koffie en thee, 's lands belangrijkste exportprodukten, kwam volledig stil te liggen.

In het noorden van het land valt op de zwarte markt brandstof te kopen. Het betreft over sluipwegen uit Rwanda gesmokkelde goederen. Kennelijk knijpt het Rwandese regime een oogje dicht. Ook de officiële grenspost blijkt weer gedeeltelijk open te zijn. “We proberen met onze militaire acties de smokkelroutes naar Rwanda af te snijden,” zei CNDD-woordvoerder Innocent Nimpagaritse gisteren in Nairobi, “we willen dat de sancties worden nageleefd.”

Ook voedselhulp voor de 110.000 ontheemden in Burundi heeft te lijden onder de sancties van de Oostafrikaanse landen. “We konden geen overeenkomst bereiken met Burundi's buurlanden om voedselhulp uit te sluiten van de sancties”, zei een bron binnen een hulporganisatie van de Verenigde Naties, “ze willen het ons zo moeilijk mogelijk maken. Voedsel is een wapen geworden in het conflict.” Twee voedselkonvooien mochten in de afgelopen weken de grens met Tanzania passeren. Er is nog voor één maand voedsel voor de ontheemden in Burundi. Buyoya's familie lijdt evenzeer onder de sancties. Hij probeerde gisteren zijn familie met het presidentiële vliegtuig naar Oeganda te sturen. Oeganda hield zich echter aan de sancties en Buyoya's vrouw en kinderen moesten terugkeren naar Bujumbura.

Het van Hutu's gezuiverde Bujumbura is een geïsoleerd eiland van de Tutsi-elite geworden. Prominente Hutu-politici weigeren ieder medewerking aan het regime van Buyoya. Drie parlementsleden van de verboden Hutu-partij Frodebu riepen in Nairobi gisteren de Hutu's op zich aan te sluiten bij de guerrillabeweging. “De coup van Buyoya heeft een einde gemaakt aan de kansen om op vreedzame wijze en met politieke middelen het Burundese conflict op te lossen”, verklaarden zij. De radicalen aan Tutsi-zijde, die zich vanaf het begin tegen Buyoya's staatsgreep hebben verzet, houden zich vooralsnog gedeisd. Zij wachten aan de zijlijn op hun kansen wanneer Buyoya's positie verder verzwakt.

De enige uitweg voor Buyoya lijkt om concessies te doen. De buurlanden eisen het herstel van het ontbonden parlement, legalisering van de politieke partijen en onmiddellijke onderhandelingen met de rebellen. Achter de schermen werken Amerikaanse diplomaten aan een compromis. Buyoya zou het parlement moeten herstellen in ruil waarvoor hij als wettelijk staatshoofd zal worden erkend. Binnen zes maanden zou hij volgens dit plan de politieke partijen moeten legaliseren en overleg moeten openen met de rebellen. De belegerde Tutsi's graven zich echter steeds meer in en zijn fel gekant tegen besprekingen met de Hutu-rebellen. Buyoya zal snel een keuze keuze moeten maken, zijn tijd raakt op.