Frankrijk stelt zich gereserveerd op; Westerse bondgenoten VS verdeeld

PARIJS / LONDEN / BRUSSEL, 3 SEPT. De Amerikaanse vergeldingsaanval op Irak heeft bij de Westerse bondgenoten gemengde reacties opgeroepen. Groot-Brittannië, Duitsland, Nederland en de NAVO stelden zich volmondig achter de Verenigde Staten op. Maar met name in Frankrijk en Spanje ligt de zaak gevoeliger.

Frankrijk is bezorgd over de situatie in Irak. Zonder de vergeldingsactie van de Verenigde Staten openlijk te veroordelen of te steunen, legt Parijs de nadruk op de noodzaak van overleg tussen de regering in Bagdad en de Koerden.

Dat blijkt uit een verklaring die het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken vanmiddag heeft uitgegeven. Parijs staat gereserveerd tegenover de luchtactie van de Amerikanen, maar onthoudt zich van ieder ander openlijk commentaar dan de zinsnede: “Frankrijk was vooraf ingelicht over de hedenmorgen door de Verenigde Staten uitgevoerde actie.”

Irak heeft bij zijn recente militaire interventie aan de kant van een Koerdische groepering in Noord-Irak geen resoluties van de Verenigde Naties geschonden, zei de woordvoerder van het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken vandaag. Hij herinnerde eraan dat Frankrijk “hecht aan de soevereiniteit van Irak”.

Minister Hervé de Charette (Buitenlandse Zaken) heeft de Irakese vice-premier Tareq Aziz gisteravond laten weten dat Frankrijk groot belang hecht aan voortzetting van de terugtrekking van Iraakse troepen uit Koerdisch gebied, zoals zondag al aangekondigd door Bagdad. De Franse minister heeft onderstreept dat de internationale gemeenschap de veiligheid van de burgerbevolking van groot belang acht. Alleen een politieke regeling van de problemen via de weg van overleg kan een terugkeer van de rust en de stabiliteit van Koerdisch Irak bewerkstelligen.

In een telefoongesprek met president Clinton zou president Chirac voorafgaand aan de Amerikaanse actie hebben duidelijk gemaakt dat hij geen heil zag in een vergeldingsactie. Frankrijk volgt een eigen politiek in het Midden-Oosten, die meer handelsverkeer met landen als Irak toelaat dan de VS wenselijk achten. Chirac zou zijn verschil van mening niet hebben willen opblazen door openbaar afstand te nemen van de actie. Hardop is dit allemaal niet gezegd om de eenheid van het geallieerde bewaken van de Koerdische zone in Irak niet in gevaar te brengen.

Spanje, dat in 1990/91 deel uitmaakte van de anti-Iraakse coalitie, hoort nu ook bij de twijfelaars. Minister van Buitenlandse Zaken Abel Matutes liet vanochtend weten dat Spanje er de voorkeur aan had gegeven als de VS nog hadden gewacht met hun strafactie. “Onze reactie is een van begrip, maar we hadden graag gewild dat de gewapende interventie was vertraagd”, aldus Matutes tegen over de staatsradio. Tegelijk veroordeelde hij de Iraakse interventie in Koerdistan.

Groot-Brittannië heeft zich vanmorgen daarentegen onvoorwaardelijk achter de raketaanval van de Verenigde Staten op Irak geschaard. In een verklaring noemde de Britse premier John Major de Amerikaanse actie “een ondubbelzinnige boodschap dat het onderdrukken van onschuldige burgers en het begaan van meedogenloze wreedheden onacceptabel zijn”. Een woordvoerder van het Britse ministerie van Defensie verklaarde dat een Amerikaans verzoek om militaire steun als het conflict in Noord-Irak langer aanhoudt, in Londen kan rekenen op een gewillig oor.

Gisteren had de Britse minister voor Buitenlandse Zaken Malcolm Rifkind tijdens een bezoek aan Japan al gepleit voor “een passende reactie” op de militaire activiteiten van het Iraakse leger tegen de Koerden. Hij zei dat de wereld zich niet voor de gek moest laten houden door Saddam Hussein die verklaard heeft dat de militaire inmenging nodig was om tweedracht binnen de Koerdische gelederen te smoren. “Zijn ware doel is om het volledige Koerdische gebied weer onder controle te krijgen en om de zeggenschap te heroveren in Noord-Irak”, zei Rifkind in Japan. Zijn Britse collega van defensie, Michael Portillo, heeft een reis naar Polen geschrapt wegens de oorlogsdreiging in Irak.

Duitsland noemt de Amerikaanse aanvallen “geëigend en gerechtvaardigd”. “De Iraakse zijde schond de veiligheidszone in Noord-Irak, en veroorzaakte een grote hoeveelheid bloedvergieten”, aldus minister van Buitenlandse Zaken Klaus Kinkel.

Ook Nederland steunt de Amerikaanse aanval met kruisraketten op Irak. De Nederlandse regering vindt het juist dat voor militaire doelen gekozen is en het leven van burgers wordt gespaard. Aan het eind van de ochtend voerde het ministerie van Buitenlandse Zaken overleg met andere EU-leden over een standpuntbepaling. Later op de dag als dat overleg is afgerond komt minister Van Mierlo (Buitenlandse Zaken) met een uitgebreidere verklaring. Er bevindt zich volgens Buitenlandse Zaken één Nederlander in Irak die voor het VN-programma 'Food voor oil' werkt. Buitenlandse zaken heeft in het verleden al een beroep op Nederlanders gedaan om niet naar Irak te reizen. Nederland kan er geen consulaire diensten verrichten omdat de ambassade is gesloten.

De NAVO ondersteunt de Amerikaanse actie, zo heette het aan het begin van de middag in een nog niet officiële reactie van het hoofdkwartier in Brussel. De NAVO-partners hopen dat Saddam de boodschap begrijpt en zijn troepen nu zal terug trekken. Dat er nog geen officiële reactie is, zou volgens bronnen bij de NAVO niet liggen aan gebrek aan onderlinge overeenstemming. Maar secretaris-generaal Solana wacht met een officiële reactie tot hij alle NAVO-ambassadeurs heeft gesproken tijdens de lunch die vandaag wordt gehouden.

Frankrijk: Irak schond geen VN-resoluties'

Duitsland: Actie 'geëigend en gerechtvaardigd'