In Jelles voetsporen

Politieke reacties op een rede van president Wim Duisenberg van de Nederlandsche Bank in het Oostenrijkse Alpbach hebben tot gevolg dat het begrotingsbeleid voor de volgende kabinetsperiode - ruim anderhalf jaar vóór de verkiezingen - al in de steigers staat.

In Alpbach riep Duisenberg vorige week op een 'nationaal stabiliteitspact' te sluiten waarin wordt vastgelegd dat de uitgaven en inkomsten van de overheid vrijwel in balans worden gebracht. In uitzonderingsgevallen mag een tekort worden geaccepteerd. Het idee van een stabiliteitspact is vorig jaar naar voren gebracht door de Duitse minister van Financiën Waigel om zeker te stellen dat landen die voldoen aan de toelatingscriteria tot de Economische en Monetaire Unie (EMU) zich ook na invoering van een gemeenschappelijke munt houden aan een strikt begrotingsbeleid.

De financieel woordvoerders van CDA, VVD, en D66 in de Tweede Kamer reageerden positief op de rede van Duisenberg. Gerrit Ybema, de financieel woordvoerder van D66, vatte met het streven naar “een tekort van één procent in 2000”, grosso modo, ook de wensen van de andere twee fracties samen.

De president van de Nederlandsche Bank heeft zich eerder uitgelaten over een tekort van één procent. Nu zet Duisenberg in op nul. Hij ziet het relatief hoge tempo waarmee het tekort naar beneden wordt gebracht en waarschijnlijk denkt de voormalige PvdA-minister van Financiën 'het kan nog wel een tandje meer'. Het zogeheten EMU-tekort bedraagt dit jaar 3,2 procent van het bruto binnenlands produkt. Voor volgend jaar verwacht het Centraal Planbureau 2,2 procent, ruim onder het maximum van drie procent dat geldt voor toetreding tot de EMU.

De financieel woordvoerders van CDA, VVD en D66 interpreteren de woorden van Duisenberg - “ruwweg begrotingsevenwicht” - als een tekort van nul tot één procent. “Neem je het begrotingsbeleid van Zalm serieus, dan hoort daar op termijn een financieringstekort bij van één procent”, vindt CDA-woordvoerder Gerrit Terpstra. In het nieuwe regeerakkoord zal een overheidstekort van één procent centraal staan. De overheid kan met zo'n tekort een structureel begrotingsbeleid voeren. De omvang van het begrotingstekort wordt dan afhankelijk gesteld van de verhouding tussen beparingen en investeringen in de particuliere sector. De Studiegroep Begrotingsruimte - waarvan de huidige minister van Financiën, Gerrit Zalm, in zijn vorige functie als directeur van het Centraal Planbureau - deel uitmaakte, beval zo'n beleid drie jaar geleden bij de politici aan. Bij een structureel begrotingsbeleid worden de uitgaven van de overheid niet ieder jaar afgestemd op de feitelijke inkomsten, maar op de voorspelde gemiddelde economische groei en de daaruit voortvloeiende gemiddelde inkomsten voor een periode van bijvoorbeeld vier jaar. Een tijdelijke terugval in belastinginkomsten mag leiden tot een hoger tekort, mits dat later weer wordt verlaagd naar het niveau dat past bij de structurele economische ontwikkeling.

Het structureel begrotingsbeleid, ooit ontwikkeld door Jelle Zijlstra, is in 1979 losgelaten nadat een voortschrijdende verloedering van de normen de rijksuitgaven en het tekort tot ongekende hoogte had doen stijgen. In 1994 was Zijlstra ingenomen met het begrotingsbeleid van het paarse kabinet. “Ik ben de geestelijk vader van het trendmatig begrotingsbeleid”, zei Zijlstra toen. “En het doet me deugd dat Zalm in mijn voetsporen treedt.”

Maar gaat de PvdA in 1998 de boot missen? CDA, VVD en D66 omarmen immers het plan van Duisenberg. PvdA-woordvoerder Rick van der Ploeg vreest dat het voorstel zal leiden tot extra werkloosheid. “Er moet extra worden bezuinigd en er is geen ruimte voor verdere lastenverlichting voor burgers en bedrijven. Je spant het paard achter de wagen”, zei Van der Ploeg vorige week in een reactie. Het PvdA-Kamerlid zou wel eens ingehaald kunnen worden door de meevallende groeicijfers. In ambtelijk Den Haag wordt er rekening mee gehouden dat minister Zalm in 1998 de boeken afsluit met een tekort van 1,5 à 1,75 procent. Bij zo'n percentage zal de 'Oostenrijkse rede' van PvdA'er Duisenberg positiever door zijn partijgenoot Van der Ploeg worden ontvangen.

    • Cees Banning