Festival Oude Muziek begonnen met psalmgezang

Concert: Holland Festival Oude Muziek. Concerten: Ensemble Organum o.l.v. Marcel Pérès; Akademia & La Fenice o.l.v. Françoise Lasserre; The Tallis Scholars o.l.v. Peter Phillips. Gehoord: 30/8 diverse lokaties Utrecht.

Met steeds meer kerktorens die zich aansloten bij het koor van beierende klokken is vrijdagavond in Utrecht voor de vijftiende maal het Holland Festival Oude Muziek ingeluid. Voordien bracht stadsbeiaardier Arie Abbenes vanuit de Domtoren Nederlandse psalmbewerkingen ten gehore en vond de officiële opening plaats van de Winkel van Sinkel. Dit pand aan de Oudegracht met de opvallende kariatiden, de imposante Greikse vrouwenbeelden in de gevel, biedt voortaan onderdak aan drie Utrechtse festivals: Springdance, de Nederlandse Filmdagen en het Festival Oude Muziek.

Dit jaar is Het Utrechts Psalter een van de centrale thema's van het oude-muziekfestival. Museum Catherijneconvent organiseert een tentoonstelling rondom dit middeleeuwse manuscript waarin de psalmteksten als een stripverhaal zijn verlucht. Voor het overige is Het Utrechts Psalter vooral het bindmiddel om een keur van verklankingen van de 150 psalmen te laten horen. Dat er onderling hemelsbrede verschillen bestaan tussen de enorme hoeveelheid psalmzettingen die in de loop der eeuwen is ontstaan is zonneklaar - zoveel monden zoveel smaken. Maar het bijzondere van een festival als dit is, dat niet alleen tal van tradities in een kort tijdsbestek tegenover elkaar geplaatst kunnen worden, maar dat dit bovendien gebeurt door de leidende figuren uit de oude-muziekbeweging.

Ensemble Organum voerde een integrale vesper uit die een vroeg-christelijk paasfeest in Rome moet hebben omlijst. De door Marcel Pérès geleide concerten van Organum, waaraan uiterlijk vertoon volkomen vreemd is, zorgen haast altijd voor een spirituele ervaring door de vaak prachtige vertolkingen van het eenstemmige en rudimentaire meerstemmige kerkelijke repertoire. Ook nu maakten de zangers, liturgisch gemotiveerd, optimaal gebruik van de akoestiek van de Catherinakerk door een uitgekiende choreografie met een kleine processie, het gedurig zitten en weer opstaan, en het elkaar toezingen van de antifonale passages. De uitgevoerde psalmzettingen uit de negende eeuw waren sober in vergelijking met de rijker versierde Alleluja-gezangen.

Zo ingetogen de psalmverklankingen van Organum waren, zo jubelend en extravert klonken de vespers die Monteverdi een half millennium later componeerde. Akademia & La Fenice brachten onder leiding van Françoise Lasserre psalmen die rijkelijk versierd waren met vocale notenslingers en instrumentale guirlandes. De vertolkingen waren soms weifelend; de totaalklank van het jonge koor Akademia is hecht en sierlijk, maar niet zo weelderig en homogeen als dat van de onovertroffen Tallis Scholars van Peter Phillips.

Na het beluisteren van de door The Tallis Scholars uitgevoerde psalmen uit de Engelse renaissance, die de prachtigste stemmenweefsels bevatten, dringt de gedachte zich op dat de betere componist gewoon meeslepende muziek heeft willen schrijven, met de psalmtekst als geldig excuus. Terwijl de psalmen die Ensemble Organum uitvoerde in de eerste plaats dienden als voertuig van de devotie.