Festival met oude èn nieuwe muziek

Concert: Holland Festival Oude Muziek. Gehoord: 31/8 en 1/9 Muziekcentrum Vredenburg en diverse kerken in Utrecht.

Het eerste hoogtepunt in het Oude Muziekfestival is bereikt: zondagmiddag in Muziekcentrum Vredenburg in de combinatie van middeleeuwse en hedendaagse muziek door The Theatre of Voices. Het trio Alan Bennett, Paul Elliot en Paul Hillier wijdde zich aan een anoniem resonemus uit de vroege Middeleeuwen, en de verklanking van de tekst 'Heden heeft God zich vertoond in een ontstaan in de tijd door het mysterie' klonk zo onaards verfijnd en tegelijkertijd indringend mysterieus, dat spontaan de gedachte opkwam: wat zijn we in 900 jaar eigenlijk opgeschoten?

Over het steeds weer uitvinden van het wiel gesproken: wat is het verschil in de technieken van de hedendaagse minimal music en die van een anonieme 14de eeuwse Italiaan in zijn driestemmige ballade Cum martelli? Niets dus, want ook in de Ars Subtilior werden soms passages gecomponeerd volgens een strikt gradueel proces.

Dit sloot schitterend aan bij de muziek van Steve Reich, wiens Proverb zondagmiddag zijn Europese première beleefde. Het is gebaseerd op de tekst 'How small a thought it takes to fill a whole life' met muziektechnisch de 13de eeuwer Perotinus als voorbeeld. Over de eerste versie was ik minder enthousiast, maar de definitieve, die twee keer zo uitgebreid is heeft veel meer power, met name wanneer na ongeveer 10 minuten de mannenstemmen zich steeds meer doen gelden onder een ijle bourdon van de vrouwenstemmen.

De verspringende maatsoorten in combinaties als 5/8ste, 7/8ste, 6/8ste en 2/4, onderstreept door kleine clusters in de vibrafoon, werken hier bijzonder doeltreffend. Jammer dat het korte codaatje voor de sopranen net iets te zoet als een anticlimax overkomt. Deze combinatie van oud en nieuw was precies datgene wat de alweer vertrokken nieuwe directeur Simon Mundy voor ogen stond, maar helaas in het festival te weinig uitgewerkt bleef.

Dat de vroegere tijden het nodige gemeen hebben met de onze moge in weer een ander opzicht verduidelijkt worden door Nicolas Gombert, die tot de galeien werd veroordeeld omdat hij zich vergreep aan een koorknaap. Hij kreeg gratie dankzij zijn fraaie composities, zoals zaterdag op het programma bij de Tallis Scholars, minder verfijnd musicerend maar gedrevener nog dan het Hillier ensemble.

Wie ik bij wijze van spreken tot de galeien zou willen veroordelen is Weser = Renaissance met motetten van Cipriano de Rore, gedistingeerde muziek waarvan je er echter niet te veel van achter elkaar moet horen en zeker niet wanneer er een koperensemble wordt toegevoegd dat al die wonderschone harmonieën vergroofd! Verdubbelingen door instrumenten bij Reich zijn tenminste functioneel.

En wie altijd gratie krijgt waar ze zich ook aan zou vergrijpen is de sopraan Catherine Bott, de zwierig elegante soliste, bijna nonchalant zo los en luchtig in rollen van Venus en Proserpina bij The New London Concert in Matthew Loce's Psyche. Maar zo'n schalks operaatje moet natuurlijk niet concertant worden uitgevoerd: in scherp gesneden scènes voor elke regisseur om van te watertanden.

    • Ernst Vermeulen