'Europa kan niet zonder EMU'Door onze correspondent

BERLIJN, 2 SEPT. “Is het niet symbolisch? Jacques Chirac en Helmut Kohl houden een bespreking in de oude Duitse hoofdstad Bonn, terwijl wij, de voormalige regeringsleiders, elkaar in Berlijn ontmoeten.”

De Franse oud-president Valéry Giscard d'Estaing kon het gisteravond niet laten een plaagstootje te geven in verband met de moeizame verhuizing van de Duitse hoofdstad naar Berlijn. Daar liet hij het bij want hij was speciaal naar het Oosten afgereisd om met oud-Bondskanselier Helmut Schmidt te praten over de samenwerking tussen Frankrijk en Duitsland.

De Franse aristocraat en de Macher uit Hamburg zaten weer vertrouwd naast elkaar. De twee oud-politici ontwikkelden eind jaren zeventig, begin jaren tachtig een warme vriendschap. Zij werden de vaders van het Europese Monetaire Stelsel en zij namen het initiatief tot de jaarlijkse ontmoetingen van wereldleiders verenigd in de Groep van Zeven.

De ontmoeting tussen de elder statesmen vond plaats in het oude Renaissance-theater vlakbij de dierentuin in Berlijn. Daarmee waren meteen de Berliner Festwochen geopend die een maand duren en geheel in het teken staan van Frankrijk en Duitsland. Vijfhonderd belangstellenden hadden zich naar het theater gespoed.

Het Europa van Helmut en Giscard is verdwenen, werd de beide heren voorgehouden. Is er geen nieuwe agenda nodig? “Er mag veel veranderd zijn maar de drijfveren achter de Europese integratie zijn nog steeds dezelfde”, reageerde Schmidt. Hij verwees naar de Britse premier Winston Churchill die Frankrijk na de Tweede Wereldoorlog opriep de hand naar de Duitsers uit te steken en een Verenigde Staten van Europa op te richten. Een verenigd Europa zou tevens als barrière tegen de Sovjet-leider Stalin dienen.

De Sovjet-Unie is weliswaar verdwenen, zei Schmidt gisteren, maar Rusland bestaat nog steeds en blijft ook de volgende eeuw een grootmacht waarmee rekening moet worden gehouden. “Polen, Hongarije en Tsjechië zijn souvereine staten geworden. Voor Duitsland is er behalve de eenwording niet zoveel veranderd. Wij hebben nog steeds negen buurlanden met wie we goede relaties moeten zien te onderhouden. Daarbij is de samenwerking met Frankrijk van groot strategisch belang.”

Giscard knikte instemmend. Hij stelde dat de nieuwe verhoudingen in Europa vereisen dat de Europese Unie wordt aangepast. “Het concept dat in de jaren vijftig werd bedacht, was gericht op West-Europa. Als een aantal oostelijke landen erbij komt, moeten we naar een werkbaarder organisatiemodel toe.” Schmidt acht lidmaatschap van Oosteuropese landen voorlopig kansloos. “Als ik Pools ondernemer was zou ik heel bezorgd zijn. Polen is binnen zes maanden weggevaagd zodra het lid van de EU wordt, omdat het qua marketing van produkten, produktiviteit en dergelijke nog lang niet meekan komen.”

Over de Europse monetaire Unie (EMU) zijn Schmidt en Giscard d'Estaing het net zo eens als de huidige Franse en Duitse leiders: die komt er, zeiden ze allebei vol vertrouwen, net als Chirac en Kohl tezelfdertijd in Bonn deden. Schmidt, uitgever van het weekblad Die Zeit, vond evenwel dat de politici zich doodstaren op de 'convergentiecriteria' die normen stellen voor het overheidstekort, de inflatie en overheidsuitgaven. Het is volgens hem veel belangrijker dat de huidige politici een volgende stap zetten. “Wat gaat er na de totstandkoming van de monetaire unie gebeuren? Er moet een buitenlands beleid en veiligheidsbeleid wordt ontwikkeld, maar daar hoor ik niets over”, mopperde hij.

Dat ging de voorzitter van de avond te ver. De heren spraken al over het tijdperk na de EMU, maar de bevolking in Frankrijk en Duitsland twijfelt over een monetaire unie. Elke keer als pijnlijke maatregelen getroffen moeten worden, krijgt Brussel de schuld. Hoe kan het publiek overtuigd worden van de zin van zo'n unie, vroeg hij zich af.

Dat wilde Helmut Schmidt wel uit de doeken doen. “Als de EMU er niet komt, is het veel erger. Dan raakt de Mark verder overgewaardeerd en zal de werkloosheid opnieuw stijgen. Dat is rampzalig. De werkloosheid kan de psychologie van een natie vernietigen.”