Werkgevers betalen magere startsalarissen

Rijk worden van je eerste baan zit er voor schoolverlaters en afgestudeerden niet meer in. Terwijl veel jonge werkzoekenden hun loopbaan tegenwoordig moeten beginnen met een forse studieschuld, bieden werkgevers de laatste jaren juist steeds lagere aanvangssalarissen. Sollicitanten gaan eigenlijk overal mee akkoord, als ze maar werkervaring kunnen opdoen. “Sommigen werken alleen voor een reisvergoeding of zelfs voor niets”, zegt drs. J.P. Laarman, adviseur Beloningsmanagement bij adviesbureau Berenschot.

De arbeidsmarktpositie van jongeren met een MBO-, HBO-, of academische opleiding staat sinds begin jaren negentig sterk onder druk. In het bedrijfsleven volgde de ene sanering na de andere, en ook bij de overheid - in de jaren tachtig juist een grootafnemer van hoger opgeleid personeel - sloegen de bezuinigingen toe. Werknemers die in het gelukkige bezit waren van een vaste baan, piekerden er niet over om uit zichzelf naar een ander bedrijf over te stappen. Vacatures die toch openvielen, werden door de werkgever niet of pas heel laat ingevuld. Jonge werkzoekenden kwamen daardoor overal voor een gesloten deur te staan. Wie geluk had, kreeg in ieder geval nog te horen dat zijn of haar brief in het archief was opgenomen. Pechvogels kregen het gevoel dat ze zelfs niet goed genoeg waren om die eerste barrière te nemen.

De sombere vooruitzichten op een baan kwamen de afgelopen jaren ook duidelijk tot uiting in de geboden startsalarissen. Uit de jaarlijks door adviesbureau Berenschot uitgevoerde salarisenquête onder 200 ondernemingen blijkt dat het niveau van de aanvangssalarissen voor MBO'ers, HBO'ers en academici de afgelopen drie jaar nauwelijks is veranderd. “Als er al een ontwikkeling zichtbaar is, dan is dat een dalende lijn”, constateert Laarman.

Academici die dit jaar een baan vinden, kunnen gemiddeld rekenen op een salaris dat tussen de 48.000 en 54.000 gulden per jaar ligt. Dat bedrag is meestal opgebouwd uit twaalf maandsalarissen en acht procent vakantiegeld. Laarman: “Er kan natuurlijk nog een bonus bovenop komen. Maar het is meestal niet gebruikelijk dat starters al een bonus krijgen”.

Werkzoekenden die net een HBO-opleiding hebben afgerond, moeten over het algemeen met minder genoegen nemen dan hun universitair geschoolde collega's: hun aanvangssalaris ligt tussen de 44.000 en 48.000 gulden per jaar. “Er zit nog steeds een gat van zo'n tien procent tussen de salariëring van HBO'ers en academici, ook als ze precies hetzelfde werk doen”, zegt Berenschot-adviseur Laarman. Tussen werknemers die een MBO-, of een HBO-opleiding hebben gedaan is het verschil in aanvangssalaris nog groter, circa twintig procent. Sollicitanten die een middelbare beroepsopleiding hebben afgerond, krijgen veelal een salaris aangeboden dat tussen de 37.000 en 40.000 gulden per jaar ligt.

De afgelopen weken stonden de kranten vol met optimistische berichten over de Nederlandse arbeidsmarkt. De economie groeit sneller dan verwacht, en het aantal vacatures stijgt mee. Bedrijven denken weer voorzichtig aan expansie en de goede winstcijfers leveren wat extra ruimte in de budgetten om nieuwe werknemers aan te nemen. In de automatiseringssector groeit de vraag naar specialisten zelfs zo hard dat er nauwelijks voldoende kandidaten te vinden zijn.

Voor het grootste deel van het legioen jonge werkzoekenden dat nu op zoek is naar een baan, komt de economische opleving eigenlijk te laat. Weliswaar stromen de kranten en weekbladen vol met wervingsadvertenties voor nieuwe medewerkers, maar die moeten in de meeste gevallen wel over ten minste enkele jaren 'relevante' werkervaring beschikken. Omdat bedrijven de afgelopen jaren nauwelijks aandacht hebben besteed aan de opleiding van aankomend midden en hoger kader, kampen ze nu op cruciale plekken met gebrek aan kennis en ervaring. Tijd om eigen mensen op te leiden is er niet, dus probeert men de kennis elders weg te kopen.

Sollicitanten die nog slechts theoretische kennis in de strijd kunnen gooien, zitten in een aanmerkelijk minder riante positie. “Voor starters geldt nog steeds de aanbod-markt. Werkgevers slagen er redelijk eenvoudig in om mensen binnen te halen tegen een salaris dat tussen de 3000 en 5000 gulden bruto per maand ligt - en dat dan ook nog op een tijdelijk contract”, zegt Berenschot-directeur dr. J. Bolweg. Volgens zijn collega Laarman geldt die situatie eigenlijk voor alle studies, ook bijvoorbeeld voor de afgestudeerden uit technische richtingen, ondanks het feit dat voortdurend geklaagd wordt over een tekort aan technici in Nederland.

Eisen stellen is er voor starters voorlopig nog niet bij. Werk is het allerbelangrijkste: immers, de waarde van een diploma op de arbeidsmarkt daalt pijlsnel als die kennis niet wordt omgezet in werkervaring. Bovendien komen er ieder jaar duizenden nieuwe concurrenten - met weer recentere kennis - op de banenmarkt bij. Zomaar ergens aan de slag gaan, is zonde van de opleiding en dus wringen jonge werkzoekenden zich in alle bochten om toch bij de werkgever van hun keuze aan de slag te komen.

Eind jaren tachtig, toen bedrijven en overheid nog vochten om jong midden- en hoger kader, konden starters hun aanvanggsalaris nog behoorlijk opschroeven door de ene werkgever tegen de andere uit te spelen. Daarvan is geen sprake meer. De macht ligt weer volledig bij de werkgevers. Via het aanbieden van tijdelijke contracten, stages en werkervaringsplaatsen weten zij al enkele jaren voor een dubbeltje op de eerste rij te komen. Sollicitanten durven nauwelijks meer over het salaris te praten. Laarman: “Als je die baan wilt hebben, dan is het slikken wat je krijgt.”