Sociologie

In hoeverre kunnen sociologen de leek op hun gezag overtuigen van de waarheid van hun stellingen op basis van statistische of historische bewijsvoering? Naast de wetenschappelijke aanspraken zorgt ook ongecontroleerde bluf voor het 'gelijk' van de statisticus en de historicus, zo goed als de medicinale kracht van het aspirientje wordt geaccepteerd op het gezag van de producent of de huisarts.

Het probleem van de sociologie is dat zij nog steeds probeert aan te tonen dat zij een wetenschap is. Daar is niets mis mee, maar het is wel jammer dat die discussie sinds dertig jaar niets verder is gekomen; althans zo blijkt uit het artikel 'Afkammen of bijleggen' in W&O van 8 augustus. De vertegenwoordigers van scholen in de sociologie (in Nederland wel te verstaan), de historici en de statistici, baseren zich beide op dezelfde wetenschappelijke denktrant, namelijk het logisch, systematisch en controleerbaar redeneren met dat verschil, dat de een een historisch bewijs levert en de ander een bewijs op grote aantallen. Uit het artikel blijkt niet dat die methode waterdicht is, maar wel dat veel verklaringen en voorspellingen onbewezen of vaag zijn. Ook biedt het artikel geen perspectief op een werkelijke vernieuwing in het denken van beide scholen. In dat opzicht is het vermakelijk en goed getroffen wanneer twee oude hanen elkaar een poot geven, zoals de tekening bij het artikel laat zien; een soort rituele dans op de plaats. Men komt niet toe aan een kritische reflectie op het statistisch en historisch paradigma. Beide verschillen maar een fractie van elkaar en blijven ontoereikend om het gedrag van mensen sociologisch te verklaren. Omstreeks 1948 publiceerde Robert Merton een artikel waarin hij een pleidooi hield voor de erkenning van de wetenschappelijke waarde van de sociologie. Hij kwam toen met het concept van de 'middle range theories', een sociologie met beperkte strekking en beoefende haar met een voor die tijd nieuwe denkmethode, het functionalisme. Gelukkig zijn er ook mensen die werken in het licht van zo een bescheiden concept; dan heb je genoeg aan een 'niche' in de universitaire wereld. Zij zoeken niet naar de sociologische waarheden, maar naar de menselijke maat in een sociologische omgeving. Ik wil maar zeggen dat er in de sociologie iets meer gebeurt dan de 'hanendans' van de grote meesters suggereert.