'De verkiezingen betekenen het einde van Bosnië'

SARAJEVO, 31 AUG. Haris Silajdzic, ex-premier van Bosnië en tegenwoordig leider van de oppositionele Partij van Bosnië-Herzegovina (SBiH), vreest dat als de verkiezingen in Bosnië onder de huidige omstandigheden doorgaan, “het land zal ophouden te bestaan”. “Ik ben bang dat het project van de fascisten in Bosnië heeft gewonnen”, zegt hij in zijn partijkantoor in het oude Turkse stadsdeel van Sarajevo.

Silajdzic wil dat de verkiezingen die voor 14 september in Bosnië staan gepland in hun geheel worden uitgesteld. De verkiezingen zullen volgens hem de genadeslag betekenen voor de eenheid van zijn land. “Ze willen dat wij tekenen voor datgene dat ze ons de laatste vijf jaar hebben opgedrongen: het wapenembargo, het stilzwijgen over de concentratiekampen, de verkrachtingen, de etnische zuiveringen, de vluchtelingen, al het lijden.”

Met 'ze' bedoelt Silajdzic de landen “die de macht hadden en onze handen gebonden hielden”: de internationale gemeenschap die verzuimde militair in te grijpen tijdens de oorlog, maar voor alles de Amerikaanse president, Clinton, die met het oog op de komende verkiezingen in zijn eigen land er thans alles aan doet de verkiezingen in Bosnië - hoe ondemocratisch de omstandigheden ook zijn - te laten doorgaan. “Wat ik Clinton zou willen horen zeggen is: Ik heb in Bosnië mijn prestige op het spel gezet, ik wil dat de verkiezingen daar vrij en eerlijk zijn.”

Volgens Silajdzic “bestaat er nu tenminste nog iets dat op een Bosnische staat lijkt”, maar zal na de verkiezingen van 14 september ook dat “theoretische kader” zijn verdwenen. “De nieuw gekozen instituties zullen de instrumenten van opdeling worden.”

Silajdzic heeft aan deelname van zijn partij aan de verkiezingen twee minimale voorwaarden gesteld, die hij gisteren tijdens diens bezoek aan Sarajevo aan de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Kornblum heeft voorgelegd: de NAVO-vredesmacht IFOR moet ook na december in Bosnië blijven, uitgerust met een nieuw mandaat; en het zogeheten 'P-2-formulier' (waarmee kiezers in Bosnië de mogelijkheid krijgen hun stem uit te brengen in hun huidige of gewenste nieuwe woonplaats) moet worden afgeschaft.

Het 'P-2-formulier' bestendigt volgens Silajdzic de etnische zuiveringen die meer dan twee miljoen Bosniërs op de vlucht hebben gejaagd. “Het formulier legitimeert nieuwe adressen.” Omdat van het P-2-formulier op grote schaal misbruik wordt gemaakt - de Bosnische Serviërs hebben naar het oordeel van waarnemers meer dan 100.000 van hun kiezers gedwongen zich in te schrijven in gemeenten waar de Servische meerderheid nog niet zeker is - besloot de Europese Veiligheidsorganisatie OVSE deze week om de gemeenteraadsverkiezingen uit te stellen, vermoedelijk tot november. De andere verkiezingen, voor drie parlementen en het staatspresidium, moeten wel doorgaan.

In het vredesverdrag van Dayton, waar Silajdzic als premier zelf over onderhandelde, werd als compromis tussen opdeling en vereniging van Bosnië afgesproken dat één Bosnisch-Servische en één gemengd moslim-Kroatische regering moeten worden geïnstalleerd met daarboven één gezamenlijke regering van de eenheidsstaat Bosnië-Herzegovina. “Dayton was de bottomline van wat wij konden accepteren”, zegt Silajdzic. Maar door het gebrek aan persvrijheid en bewegingsvrijheid in Bosnië en de monopoliepositie van de drie grote nationalistische partijen, dreigt het compromis van Dayton na de verkiezingen volgens Silajdzic te ontaarden in definitieve opdeling van Bosnië. “We krijgen onvrije, oneerlijke en ondemocratische verkiezingen. Waarom moet alles zo snel? Wat wij willen is dat wat de Amerikanen voor zichzelf ook willen: rechtvaardigheid”.

Begin dit jaar raakte Silajdzic - niet voor het eerst overigens - in conflict met de regerende SDA, de partij van president Izetbegovic. Hij stapte op als premier, werd uit de SDA gezet en vormde zijn eigen Partij van Bosnië-Herzegovina (SBiH). Volgens Silajdzic heeft de SDA het streven naar een multi-etnische staat opgegeven en is ze er er alleen nog voor het eigen volk: de moslims, net zoals de Servische Democratische Partij SDS er alleen voor de Serviërs is en de Kroatische Democratische Gemenschap HDZ er alleen voor de Kroaten is. Sindsdien vecht Silajdzic voor een multi-etnisch Bosnië op drie fronten: tegen de nationalisten aan de Servische, Kroatische én moslimzijde. “Overal waar ik naar toe ga word ik lastig gevallen voor leden van de SDA, ik ben in elkaar geslagen, er is geprobeerd mij te vermoorden. Leden van mijn partij die voor de regering werkten, zijn ontslagen”, zegt hij.

“Het politieke monopolie van de SDA moet verdwijnen. Een centraal comité dat alle besluiten neemt heeft geen enkel land ooit goed gedaan. Een kleine groep die zijn wil oplegt aan het volk, vermoordt de staat.” Het gaat niet om nationaliteiten in Bosnië, zegt Silazjdic. “Ik zeg altijd tegen de Serviërs: jullie zijn Serviërs en wat dat nog? Het gaat om de superstructuur: we werken allemaal voor Bosnië.”

De Bosnische Kroaten weigeren hun illegale staatje in Bosnië Herceg-Bosna op te geven; de Bosnische Serviërs verklaren openlijk dat zij tegen een gezamenlijk bestuur zijn in Bosnië; ook de moslimpartij SDA lijkt het multi-etnische ideaal langzaamaan de rug toe te keren. Hoe kan Silajdzic nog geloven dat Bosnië ooit weer één wordt? De voormalige premier: “Bosnië is duizend jaar lang één geweest. Hoe vaak is Polen niet van de landkaart verdwenen? Marcheerde Adolf Hitler niet over de Champs Elysées? Als we voorrang geven aan de realiteit boven de legaliteit, is dat een vrijbrief voor alles.”