Wespensteek

Bijen en wespen zijn sociale insecten. Sociaal? Betekent dat niet dat die dieren eigenlijk aardig voor mensen moeten zijn? Waarom steken ze dan?

Jammer. Sociaal betekent bij dieren alleen dat ze in groepen leven en het werk onderling verdelen. Bijen, wespen, hommels en mieren zijn sociale insecten en ze kunnen ook allemaal steken. Ze leven bij elkaar in kast, korf, hoop of nest. Vaak legt één vrouwtje alle eieren waar de jonge dieren uit komen. Anderen houden het nest op orde, verzorgen de eieren en larven of trekken er op uit om voedsel te zoeken.

Er zijn dieren die graag honing en insecteneitjes eten. Er zijn zelfs rovers die bijen lekker vinden. Voorbeelden? In de dierentuin loopt de miereneter rond. Met zijn lange snuit haalt hij mierenhopen ondersteboven. Boven de Nederlandse bossen vliegt de wespendief, een roofvogel die met zijn klauwen wespennesten sloopt. In Zuid-Europa leeft de bijeneter, een vogel die echt bijen eet. Ook de groene specht die bij ons in het bos woont lust wel een jong bijtje. Beren zijn verzot zijn op honing.

Sociale insecten hebben hun steekapparaat niet om mensen mee te steken, maar vooral om zich te verdedigen. Een beer die zijn poot in een nest van wilde bijen in een holle boom steekt, slaat echt op de vlucht als het hele volk hem aanvalt. Wespen gebruiken hun angel soms ook wel om andere insecten te doden om er daarna van te eten. Jammer genoeg gebruiken bijen en wespen hun angel ook als ze klem zitten. Soms rust een wesp even uit op je arm of hoofd en kriebelt daar. Alsof het een stofje is veeg je het kriebelige ding zonder te kijken weg.

Prik! Door een wesp gestoken spring je op.

Al snel voel je pijn die niet alleen van de steek komt. Een wesp die steekt spuit ook snel wat gif naar binnen. Het gif is een mengseltje. De wespenkinine die er in zit veroorzaakt pijn. Er zitten stoffen in die op je zenuwcellen in werken, zodat je een beetje slap wordt. En weer andere chemicaliën vernietigen wat lichaamscellen in de buurt van de steek. Dat is overigens niet zo erg, want je hebt genoeg lichaamscellen en ze worden ook weer bijgemaakt. Verder zit er histamine in, die de bloedvaatjes in de huid wijder en een beetje lek maken, zodat het gif makkelijker in je lichaam doordringt.

Een wesp houdt meestal zijn angel als hij heeft gestoken, maar de angel van een bij blijft in je huid zitten. Bijengif heeft een iets andere samenstelling, maar voelt ongeveer hetzelfde. Aan de bijenangel zit nog een klein blaasje met gif vast en wat spieren en een stukje darm van de bij. Die spieren pompen het gif uit het gifzakje door de angel je lichaam in. En dat gaat nog een minuut door, als de bij zelf al weg is. Als je de angel dus snel weg schraapt krijg je minder gif binnen.

Wespen en bijen spuiten maar een heel klein beetje gif en voor de meeste mensen is dat niet gevaarlijk. Je kunt er wat trillerig van worden, een beetje duizelig of wat misselijk. Rond de steek zwelt de huid op. Pas als je een hele zwerm op je af krijgt en heel vaak wordt gestoken krijg je zoveel gif binnen dat het gevaarlijk kan worden. Een steek op een ongelukkige plaats kan ook gevaarlijk zijn, niet door het gif maar door de zwelling. Als een wesp in je mond terecht is gekomen kan je keel zo dik worden dat je snel naar de dokter moet omdat je anders stikt.

Sommige mensen zijn allergisch voor het gif. Hun afweersysteem reageert zo sterk op een klein beetje gif dat hun hart en bloedvaten worden aangetast. Ze kunnen bewusteloos raken en zelfs dood gaan. Ieder jaar gaan er een paar mensen dood door een allergische reactie na een bijen- of wespensteek. Maar het zijn bijna altijd oudere mensen waarbij de bloedvaten al wat stijf waren geworden.

Wespen zijn lastiger dan bijen. Bijen zoeken honing in bloemen en komen niet zo vaak in de buurt van mensen, maar wespen houden van de suiker in onze cola en jam. Ze vinden zelfs vlees wel lekker en komen dus ook op de barbecue af. Een wespenval is een fles met onderin een bodempje limonadesiroop. Als een wesp eenmaal in de fles zit, vindt hij meestal de kleine uitgang niet terug. Het is niet helemaal zeker dat je minder wespen in huis of op het terras krijgt als je zo'n wespenval in de tuin zet, want wespen komen op de zoete lucht af en vliegen dan ook in de buurt rond. Het beste is het om zoete spullen meteen op te eten of drinken, dan vliegen ze wel door naar de buren.