Ultra-orthodox Israel belaagt opperrechter

TEL AVIV, 30 AUG. Indachtig de moord op premier Yitzhak Rabin neemt de Israelische binnenlandse veiligheidsdienst, Shin-Bet, de dreigementen uit de hoek van de Harediem, ultra-orthodoxe joden, tegen het leven van Aharon Barak, de president van het Hooggerechtshof, heel ernstig op.

Veiligheidsagenten rijden in zijn dienstauto mee en Shin-Bet agenten proberen door te dringen in die ultra-orthodoxe kringen vanwaar een moordenaar zou kunnen komen.

De dreigementen tegen het leven van deze liberale rechter hebben de afgelopen dagen, door een lastercampagne tegen zijn persoon en ideeën in de kranten van de Harediem, een landelijk klankbord gekregen. Twee onderministers van de religieuze partijen NRP en Shas hebben weliswaar afstand genomen van de aanvallen tegen Barak, maar zij delen wel de vlijmscherpe kritiek van de zijde van de Harediem dat hij zijn bevoegdheden te buiten is gegaan. Premier Netanyahu, ministers, politici, rechters en publicisten daarentegen hebben de afgelopen dagen de campagne tegen Barak in de scherpst mogelijke bewoordingen als een “gevaar voor de Israelische democratie” veroordeeld.

Lang voor de algemene verkiezingen op 29 mei was Barak wegens zijn “rechtskundig activisme” al mikpunt van kritiek van religieuze zijde. De verkiezingsuitslag heeft de religieuze partijen sterker dan ooit in de politiek geplaatst. Vanuit die machtspositie wordt Barak wegens zijn pogingen via uitspraken van het Hooggerechtshof de basis te leggen voor een grondwet, met ongekende felheid en op beledigende toon aangevallen.

Voor de Harediem en religieuze partijen is het idee van een grondwet die boven de Tora, de vijf boeken Mozes, zou komen te staan schennis van de naam van God. Zij maken er geen geheim van van Israel een 'halachische staat', geregeerd door de alles omvattende religieuze traditie, te willen maken. In dat opzicht verschillen de Harediem niets van de moslim-fundamentalisten die de shari'a, de islamitische religieuze wetgeving, aan de Arabische landen willen opleggen. Israel heeft geen grondwet omdat David Ben Gurion bij de stichting van de staat Israel in 1948 de eenheid van het joodse volk na de holocaust belangrijker vond dan het uitlokken van een religieus-constitutioneel dispuut over het opstellen van een grondwet.

De commotie rond Barak is niets anders dan een van de vele gezichten van de 'cultuuroorlog' die in Israel woedt over het karakter van de staat: joods volgens de Halacha of liberaal-democratisch op Westers model, met scheiding van sjoel (kerk) en staat, met burgerlijk huwelijk en civiele en geen rabbinale rechtspraak.

De kritiek op Barak is losgebarsten over diens besluit het verkeer op sabbat door de Bar-Ilan-straat in Jeruzalem in afwachting van de bevindingen van een gemengde commissie van onderzoek, niet te verbieden. Duizenden, soms tienduizenden en een keer zelfs meer dan honderdduizend Harediem hebben de afgelopen weken in de Bar-Ilan-straat, die door een buurt van Harediem gaat, gedemonstreerd tegen verkeer op de heilige sabbat op deze belangrijke verkeersweg in Jeruzalem.

De critici van Barak betogen dat hij de wil van het volk negeert als hij het besluit ongedaan maakt van de religieuze minister van transport om verkeer op sabbat in de Bar-Ilan-straat te verbieden. Hoe is dat mogelijk nu wij zo sterk in de politiek staan, vragen de politici uit het religieuze blok zich af. Waarom zit er in het Hooggerechtshof slechts één religieuze rechter? Zou het niet beter zijn als de leden van deze hoogste rechtsinstantie door het parlement worden gekozen?

Deze en andere argumenten worden gehanteerd om een politieke beweging op gang te brengen om via wetgeving door de Knesset het Hooggerechtshof ondergeschikt te maken aan de volksvertegenwoordiging. De religieuze opponenten van Barak willen zijn pogingen om Israel via het Hooggerechtshof het skelet van een grondwet te geven in de kiem smoren om de halacha in het joodse land te laten triomferen.

De grotere speelruimte voor de religieuze partijen wordt echter omheind door de politieke wil van Likud, een partij met in wezen liberale opvattingen als het om Israel en niet de Palestijnen gaat. Likud-ministers en politici hebben zich de afgelopen dagen niet onbetuigd gelaten in veroordelingen van uitlatingen in de kranten van de Harediem die Barak als “een grote vijand van het joodse volk en een dictator” voorstellen. In Hashawuha (de week), een blad van de Harediem, verschenen onder de kop 'Barak is het doel' de volgende zinnen: “Barak is de grote kracht achter de listige campagne tegen het joodse karakter van Israel. De granaten moeten niet worden versild. De strijd moet worden geconcentreerd tegen deze man die zeer gevaarlijk is voor de democratie en het jodendom.”

Woordvoerders van de Harediem zeggen dat het ondenkbaar is dat er uit hun rangen een moordenaar tegen Barak zal opstaan. Professor Friedman, een specialist op het gebied van de Harediem, waarschuwde deze week echter dat er ba'alei tsjuwah (niet-religieuze joden die tot de religie zijn teruggekeerd) in de rangen van de Harediem zijn die “gevaarlijk” kunnen zijn. Op grond van deze overweging wordt Barak nu dag en nacht bewaakt en beschermd.