Jong strijdt tegen oud in Japanse politiek

TOKIO, 30 AUG. De aankondiging eerder deze week van de politicus Yukio Hatoyama om de regeringspartij Sakigake te verlaten en een nieuwe partij op te richten is een teken van de voortdurende politieke onvrede in Japan onder jongere politici in diverse partijen. Onvrede die eerder duidelijk naar buiten kwam bij de verkiezingen van 1993, waarbij de Liberaal-Democratische Partij (LDP) voor het eerst in 38 jaar de regeringsmacht verloor.

De onrust wordt nu versterkt door onzekerheid over het effect van het nieuwe verkiezingssysteem dat bij de komende Lagerhuisverkiezingen, uiterlijk in 1997, voor het eerst zal worden gebruikt. In dit systeem zal per district nog slechts één afgevaardigde worden gekozen, zodat de strijd in elk district op het scherp van de snede zal worden uitgevochten. Tot dusver koos men in grotere districten meerdere parlementsleden. Vooral de jongste parlementariërs van de kleine coalitiepartners Sakigake en Sociaal-Democratische Partij (SDP), die nog geen gevestigde machtsbasis in hun eigen district hebben, vrezen in het nieuwe systeem te zullen worden vermorzeld tussen het geweld van de regeringspartner LDP en de oppositiepartij Shinshinto.

De jonge parlementariërs verschillen van mening met de oude garde over de te volgen strategie. De 72-jarige SDP-voorzitter Tomiichi Murayama en de 62-jarige Sakigake-voorzitter Masayoshi Takemura willen de structuur van hun respectievelijke partijen niet opgeven en hooguit met hun partij als geheel opgaan in een nieuw verband, waarbij fusie niet wordt uitgesloten. Yukio Hatoyama (49), tot dinsdag secretaris-generaal van Sakigake, heeft echter zijn zinnen gezet op een bundeling van hervormingsgezinde krachten uit eigen hoek én de oppositie. In het huidige kabinet-Hashimoto (LDP) is de kleine Sakigake kampioen gebleken van hervormingsgezindheid. Vooral minister van Gezondheid Naoto Kan geniet grote populariteit door het openbreken eerder dit jaar van de bureaucratische zwijgzaamheid rond het schandaal met besmette bloedprodukten, waardoor zo'n 2.000 hemofiliepatiënten aids hebben opgelopen.

Buiten eigen kring was Hatoyama's belangrijkste gesprekspartner Hajime Funada van de oppositiepartij Shinshinto. Na kritiek op het leiderschap binnen zijn eigen partij is Funada eerder dit jaar van al zijn functies binnen de Shinshinto ontheven. In een artikel in het maandblad Gendai schreef hij vervolgens over de ooit als hervormingsbeweging begonnen Shinshinto dat er “intern geen discussie plaats heeft” en dat voorzitter Ichiro Ozawa “alles alleen besluit en er vervolgens slechts bevel volgt te gehoorzamen”. Hatoyama lonkt ook naar Shinshintolid en voormalig premier Tsutomu Hata. Zijn love call aan Hata was vanmorgen groot nieuws in de krant Asahi. Hata heeft eerder gezegd dat hij met Hatoyama kan samenwerken als hij werkelijk hervormingen nastreeft. Al deze politici zijn overigens ex-LDP'ers die in 1993 hun partij hebben verlaten.

Om aantrekkelijk te zijn voor politici uit de huidige oppositie moet Hatoyama's nieuwe partij niet een voortzetting van Sakigake zijn maar een geheel nieuwe partij, waarin elk individu een gelijke stem krijgt. Daarvoor heeft Hatoyama zich moeten ontdoen van zijn mentor Takemura die teveel besmet is door de huidige coalitie met de LDP. Takemura was tot januari dit jaar minister van Financiën in de regering-Murayama en daardoor mede-verantwoordelijk voor het hoogst impopulaire plan om met belastinggeld zeven failliete hypotheekbanken te liquideren. (In tegenstelling tot Nederland worden in Japan kabinets- en partijpolitieke functies vervuld door zittende parlementsleden, zodoende was de overgang van de regering-Murayama naar het kabinet-Hashimoto in januari niet meer dan een stoelendans onder zittende parlementariërs.) Deze week hakte Hatoyama de knoop door en deelde Takemura mee dat deze niet gewenst was in zijn nieuwe partij.

Takemura heeft na het vertrek van Hatoyama het voorzitterschap van Sakigake neergelegd omdat hij niet in staat is gebleken de partij bij elkaar te houden. Tot dusver hebben echter pas twaalf politici meegedeeld Hatoyama te volgen, onder wie slechts drie van de 23 Lagerhuisleden van zijn eigen Sakigake. Shinshinto-lid Funada en minister van Gezondheid Kan maken op het ogenblik geen aanstalten zich bij Hatoyama aan te sluiten. Anderzijds hebben Kan en andere prominente Sakigake-leden de opengevallen functies van voorzitter en secretaris-generaal binnen Sakigake gisteren aan zich voorbij laten gaan, zo nog wel de weg vrij houdend voor een eventueel vertrek. De streefdatum voor de oprichting van Hatoyama's nieuwe partij is 20 september.