Mafia wil 'verraders' afschrikken

ROME, 29 AUG. Een week lang heeft er een bom getikt in Italië, luid en overal in het land hoorbaar via de megafoon van kranten en tv. Afzender: de mafia. Doel: de basis wegslaan onder de recente successen tegen de georganiseerde misdaad. En passant zou ook nog oud-premier Giulio Andreotti worden geholpen in zijn mafiaprocessen.

Het hoofd van de criminele politie, Gianni De Gennaro, waarschuwde zondag dat de mafia de strategie van terreur uit de jaren 1992 en 1993 probeert op te pakken. De explosieven bestaan dit keer niet uit het dynamiet waarmee de mafiabestrijders Giovanni Falcone en Paolo Borsellino werden vermoord en het Uffizi-museum in Florence en twee kerken in Rome zwaar werden beschadigd. Onder regie van mafiabaas Giovanni Brusca, die in mei werd gearresteerd, is een levensgevaarlijke cocktail bereid van waarheden en leugens, van verdraaiingen en verzinsels.

Vorige week begon Brusca's voormalige advocaat Vito Ganci die te serveren. Brusca is benaderd door een toonaangevend politicus met het verzoek om mee te werken aan een complot tegen Andreotti, beweerde Ganci. Dat was volgens de advocaat een standaardpraktijk geworden onder een aantal linkse officieren van justitie. Gearresteerde mafiosi zouden strafvermindering krijgen aangeboden als zij de beschuldigingen tegen Andreotti herhaalden die hun zou zijn opgelepeld door hun ondervragers.

Het ging hierbij niet zozeer om Andreotti als wel om de pentiti, de gearresteerde mafialeden die de traditionele zwijgplicht hebben doorbroken en meewerken met de justitie. Het zijn pentiti die in 1993 de arrestatie van Totó Riina mogelijk maakten, de baas der bazen van de mafia die bijna een kwart eeuw voortvluchtig is geweest. Het is met de informatie van pentiti dat het decennia oude taboe op onderzoek naar de banden tussen mafia en politiek is doorbroken.

De afgelopen drie jaar is het leger pentiti zeer snel gegroeid, tot ongeveer 1.600 man. De mafia doet al het mogelijke om hen af te schrikken. Ze worden persoonlijk bedreigd. Familieleden ontvangen waarschuwingen of worden vermoord. Brusca zelf wordt ervan verdacht het zoontje van een mafioso die is gaan praten, eigenhandig te hebben gewurgd en het lijk daarna in een bad met zuur te hebben laten verdwijnen, om de vader niet de troost te geven bloemen te kunnen leggen op het graf van zijn zoon.

De beschuldigingen van Brusca, die na de arrestatie van Riina een van de belangrijkste mafiabazen is geworden, moesten de pentiti hun geloofwaardigheid ontnemen. Daarmee zouden tientallen processen op losse schroeven komen te staan, want de verklaringen van ex-mafiosi zijn in veel gevallen het belangrijkste bewijsmateriaal.

Brusca's advocaat zei dat zijn cliënt de beschuldiging hard kon maken dat hij benaderd was voor een complot tegen Andreotti: in 1991 zou hij door de politicus daarover zijn gepolst op een vlucht tussen Rome en Palermo. De advocaat dramatiseerde de zaak door te zeggen dat hij zelf vreesde te worden vermoord om wat hij wist.

Andreotti, die steeds heeft volgehouden dat de beschuldigingen over hulp aan de mafia voortkomen uit een samenzwering tegen hem, deed dankbaar een duit in het zakje. Door een aantal zaken wat te verdraaien suggereerde hij eind vorige week dat hij al een paar jaar geleden was gewaarschuwd door de linkse senator Gherardo Chiaramonte over plannen voor een complot tegen hem. Die uitspraak zong een paar dagen rond binnen de media, maar uiteindelijk bleek er niet meer te zijn dan een diner waarop een tegenstander van Andreotti binnen de christen-democratische partij had gezegd dat hij uit de partij moest worden gezet en dat Andreotti's adjudanten op Sicilië moesten worden onderzocht op banden met de mafia.

De zaak werd al snel zo explosief - het 'bewijs' van Brusca dat hij door de politicus was gepolst zo concreet - dat de justitie vorige week besloot het verhoor zes dagen op te schorten, om alle feiten op een rij te zetten. Dinsdag is advocaat Ganci meer dan twaalf uur lang doorgezaagd. Gisteren is Brusca verhoord, meer dan zeven uur.

De uitkomst is een royale overwinning voor de justitie. De bom is onschadelijk gemaakt. Brusca heeft toegegeven dat hij alles heeft bedacht, op basis van een toevallige samenloop van omstandigheden: in 1991 zat hij een keer samen in het vliegtuig met Luciano Violante, de huidige voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden en indertijd president van de parlementaire anti-mafiacommissie. Violante is door Riina uitgeroepen tot een van de grootste vijanden van de mafia. Met zijn verhaal wilde Brusca Violante tot aftreden dwingen en de pentiti in diskrediet brengen.

Dat ook de twee processen tegen Andreotti een zware klap zouden krijgen, was een bij-effect. Brusca heeft volgens de Italiaanse pers in zijn verhoor van gisteren gezegd dat hij alles had verzonnen vóór zijn arrestatie, vóór zijn besluit om samen te werken met de justitie. Over complotten is hij nu uitgesproken. Maar over Andreotti zelf heeft hij nog heel wat te zeggen.

    • Marc Leijendekker