Luchtvaartpact VS en VK in ijskast

ROTTERDAM, 29 AUG. De Verenigde Staten hebben de voor deze week geplande onderhandelingen met de Britten over een nieuw en meer liberaal luchtvaartakkoord voor onbepaalde tijd uitgesteld. Daardoor raakt het beoogde monsterverbond tussen British Airways (BA) en American Airlines (AA) op de tocht.

Beide maatschappijen kondigden afgelopen juni hun plannen tot samenwerking aan. Maar Washington liet toen al direct weten dat de goedkeuring voor zo'n alliantie - en de toekenning van de zogeheten 'anti-trust'-immuniteit die verregaande samenwerking mogelijk maakt - zouden afhangen van de realisering van een nieuw Amerikaanse-Brits 'open skies'-akkoord. Mocht de samenwerking AA-BA niet van de grond komen, dan komt de aloude optie van een samengaan British Airways-KLM mogelijk weer in beeld.

De Amerikanen lieten de Britten deze week weten dat het zinloos is voor overleg naar Washington te komen omdat de Britse voorstellen “dermate tekortschieten bij het verschaffen van de essentiële elementen voor een open luchtvaartverdrag dat overleg niet produktief zou zijn”. Hoewel beide partijen hebben afgesproken dat ze contact zullen houden, is geen datum voor de hervatting van het overleg vastgesteld.

Zowel de VS als Groot-Brittannië zeggen voorstander te zijn van een nieuw en open luchtvaartakkoord maar kunnen het niet eens worden over de voorwaarden. Washington eist dat alle Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen vrij toegang krijgen tot het voornaamste Londense vliegveld Heathrow en vandaar passagiers mogen vervoeren naar continentaal-Europa en het Midden-Oosten. De Britten zouden bereid zijn de Amerikanen wat meer toegang tot Heathrow te bieden, maar wijzen er tegelijkertijd op dat dit vliegveld nu al op topcapaciteit werkt. Een serieuze entree van alle grote Amerikaanse maatschappijen op Heathrow zou betekenen dat British Airways daar een fors deel van z'n 'slots' ofwel landings- en startrechten zou moeten opgeven. Het is de vraag of de voordelen van een alliantie met AA daar tegenop wegen.

Verder blijft Londen zich verzetten tegen doorvliegrechten voor Amerikaanse vliegtuigen vanaf Heathrow naar Europa. De Amerikanen wijzen er op dat het eerder dit jaar met Duitsland bereikte 'open skies'-akkoord ook voorziet in die Amerikaanse doorvliegrechten. En wat met de Duitsers is gelukt zou toch ook met de Britten moeten kunnen. Londen houdt de boot echter af omdat Britse vliegtuigen per slot van rekening ook niet de vrijheid hebben om binnen de VS verbindingen te onderhouden.

De Amerikanen kanten zich op hun beurt tegen een Brits voorstel voor een tribunaal dat kleinere vliegmaatschappijen moet beschermen tegen mogelijke dumpprijzen en anti-concurrerend gedrag van grote (lees: voornamelijk Amerikaanse) maatschappijen.

De stagnatie is bijzonder zuur voor British Airways. Die maatschappij loopt nu niet alleen het risico dat de alliantie met Amerika's grootste vliegbedrijf American Airlines niet doorgaat, maar heeft ook nog kans dat de huidige alliantie met USAir op de klippen loopt. USAir heeft de Britse partner namelijk voor de rechter gedaagd omdat die zonder enig vooroverleg een alliantie met American nastreeft en daarbij de belangen van USAir negeert. USAir eist niet alleen een einde van het alliantie-streven AA-BA maar wil ook de band met BA verbreken. De Britten hebben een belang van 24,6 procent in USAir. British Airways loopt nu dus het risico dat het binnenkort zonder enige Amerikaanse partner zit. En dat zou weer aantrekkelijk kunnen zijn voor de KLM die haar voorkeur voor het Britse bedrijf nooit onder stoelen of banken heeft gestoken.

Het Britse ministerie van transport zei gisteren 'verrast' te zijn over het Amerikaanse besluit niet verder te praten. “Onze huidige voorstellen mikken duidelijk op het wegnemen van restricties op de luchtvaartmarkt en op het openstellen van vliegvelden”, aldus het ministerie. Een zegsman van British Airways sprak de verwachting uit dat de huidige stagnatie in de onderhandelingsproces over een Amerikaans-Brits 'open-skies'-akkoord tijdelijk zal blijken.

Zo'n akkoord is overigens niet de enige hobbel op de weg naar een alliantie AA-BA. In Washington moet het ministerie van justitie er nog z'n goedkeuring aan hechten, in Londen werpt het Office of Fair Trading er een kritisch oog op, en in Brussel bekijkt de Europese Commissie of een AA-BA alliantie uit concurrentie-oogpunt door de beugel kan. De beoogde alliantie zou namelijk 61 procent van al het vliegverkeer tussen de VS en Groot-Brittannië voor haar rekening nemen. Zoals de kritische topman Branson van Virgin Atlantic het uitdrukte: “Een verbond tussen AA-BA lijkt op een fusie tussen Coca Cola en Pepsi Cola, een hels monopolie.”