Kiezen aan het kraambed; Pijn of prik; Onzekerheid over Eva's vloek

Er valt volop te debatteren rondom het kraambed. Thuis bevallen of in het ziekenhuis? Pijn lijden of pijn bestrijden? Aan de borst of aan de fles? Luiers van plastic of van katoen? Iedereen is deskundig, aan stellige opvattingen geen gebrek. Een handleiding met feiten en argumenten.

Pain with a purpose, zo wordt barenspijn wel genoemd: soms even onverdraaglijk als de pijn die de gruwelijkste marteling kan veroorzaken, maar het levert wat moois op. Wie ernstig pijn lijdt, probeert die in de meeste gevallen te stillen. Behalve als men baren moet. Dan heet de pijnsensatie opeens nuttig en zelfs fijn te zijn. En daarom moeten vrouwen zich maar verzoenen met 'de vloek van Eva'.

Dat menen althans degenen die pijn als een fysiologisch verschijnsel beschouwen - als heel gewoon, onder het motto 'zo is de natuur'. Deze fysiolo-lobby bestaat uit optimisten (die barenspijn zelfs 'creatief' noemen) en vergeetachtigen (“Kind, bij mij was het een makkie!”). Volgens de fysiolo-lobby voelen vrouwen zich na afloop zelfs vrouwelijker, vitaler, opgelucht, trots en vol zelfvertrouwen. Barenspijn zou bovendien, als een soort initiatie, de acceptatie van het moederschap bevorderen.

Daar tegenover staat de patholo-lobby die vindt dat pijn nooit bij een gezond mens hoort. Barenspijn is in die opvatting net zo pathologisch als bijvoorbeeld een gebroken been. De medicus die, ondanks zijn opleiding, ernstige pijn niet wil stillen, is dus een barbaar. Veel gynaecologen in de Verenigde Staten vinden hun Nederlandse collega's dan ook wreedaards. Daar krijgen vrouwen vanzelfsprekend een ruggenprik, waarna zij van de hele bevalling niets meer voelen. In Frankrijk is zelfs in de wet vastgelegd dat iedere barende vrouw op een ruggenprik recht heeft. In Nederland is men met pijnstilling zo scheutig niet. Tenzij een vrouw daarvoor een medische indicatie heeft, bijvoorbeeld bij een gecompliceerde stuitbevalling, is een ruggenprik hier niet zomaar te eisen.

Artsen kunnen barenspijn op drie manieren verlichten: door het toedienen van een mengsel van lachgas en zuurstof, door een prik met de morfine-achtige stof pethidine en door de ruggenprik ('epidurale analgesie'). Lachgas is geen pijnstiller. Het bedwelmt even, wat bij heel hevige pijn vaak niet voldoende is. Bovendien moet het bij iedere wee worden ingeademd, en dat is niet erg lang vol te houden. Hoezeer pethidine de pijn stilt, is nooit precies voorspelbaar. Bij sommige vrouwen blijkt het effect te gering, andere kunnen er euforisch van worden of zijn naderhand de hele bevalling vergeten. Als pethidine te vroeg is toegediend, loopt de pasgeborene het gevaar in ademhalingsmoeilijkheden te komen. Alleen de ruggenprik stilt de pijn volkomen.

Een ruggenprik verdooft het onderlijf tijdelijk en kan de toevoer van het noodzakelijke bevalhormoon blokkeren. Daardoor gaat de prik vaak vergezeld van meer kunstgrepen, zoals een infuus om de weeën op te wekken of inknippen en een vacuümpomp als de persweeën niet meer voelbaar zijn. Dat zou volgens tegenstanders de 'zelfbeschikking' van de vrouw ondergraven, maar wie eenmaal persen moet, heeft in de regel toch al niet veel meer in te brengen. Bovendien zorgen Nederlandse gynaecologen er meestal voor dat de verdoving tegen die tijd is uitgewerkt. Wat overigens weer het nadeel heeft dat de pijn een vrouw dan erg kan overvallen.

Wie haar bevalling niet wil medicaliseren, kan beter niet aan een ruggenprik beginnen. Maar degene die daar geen principiële bezwaren tegen heeft of eenvoudigweg niet zonder pijnstilling kan, blijft voorlopig onzeker over de gevolgen. Nergens ter wereld is ooit onderzocht wat de precieze nadelen en gevaren van baren met een ruggenprik zijn in vergelijking met bevallingen zonder pijnstilling.

Zo'n onderzoek is ook lastig uit te voeren, omdat verschillende bevallingen alleen objectief kunnen worden vergeleken als zwangere vrouwen er in toestemmen dat het lot bepaalt of de vrouw pijnstilling krijgt of niet. Omdat Nederland het enige getechnologiseerde land ter wereld is waar vrouwen nog massaal zonder pijnstilling bevallen, kan dat onderzoek waarschijnlijk alleen hier nog worden uitgevoerd. Bij TNO bestaan daar plannen voor. Vrouwen die bij voorbaat denken te weten dat ze de barenspijn willen verdragen, kunnen daarom beter aan dat onderzoek meewerken. Liever dan dat ze hun lijden al te enthousiast aan anderen opdringen. Al is het hun nog zo gegund.-----------------------------------------------------------------