Succes voor Nederlandse Opera en orkest in Salzburg

SALZBURG, 27 AUG. Ruim driekwart eeuw bestaan de Festspiele in Salzburg, maar gisteren was het Concertgebouworkest er pas voor de derde keer te gast, en voor het eerst met een opera. De opvoering van Schönbergs opera Moses und Aron, waarmee de Nederlandse Opera het afgelopen jaar haar seizoen opende, was een groot succes.

Er was vanuit de zaal geen enkel signaal van afkeuring te horen - het maakt natuurlijk uit dat de regisseur niet op het podium verscheen. Wel een denderend applaus voor de beide hoofdrolzangers David Pittman-Jennings en Chris Merritt, voor dirigent Pierre Boulez en vooral ook voor het koor van de Nederlandse Opera en zijn leider Winfried Maczewski.

De voorstelling van gisteravond in het Grosse Festspielhaus lijkt, vergeleken met de Nederlandse première in oktober, wat uitgewogener. Misschien komt dat door het kleinere podium. Het koor, dat van regisseur Peter Stein veel moet bewegen, blijft noodgedwongen wat dichter bij elkaar. Dat bundelt de koorklank (Maczewski heeft voor de drie voorstellingen in Salzburg bovendien nog eens zes weken met het koor gerepeteerd) en maakt het toneelbeeld rustiger. Ook het orkest en de 'Solostimmen im Orchester' komen hier beter tot hun recht dan in het Amsterdamse Muziektheater. Daar was toen, vooral in de eerste akte, weinig van de subtiliteiten te horen die Boulez in Schönbergs partituur probeerde te belichten.

Maar het nam een van de problemen van de regie niet weg. Peter Stein en decorontwerper Karl-Ernst Herrmann hebben het conflict tussen Mozes en Aäron, tussen woord en daad, tussen onvoorstelbaar en verbeelding, wel erg duidelijk in beeld gebracht. Tegenover een tijdloos, leeg, geabstraheerd decor, bestaande uit een kale vlakte met wat lampen in de eerste akte en het slot van de tweede, staat een superrealistische orgie rond het Gouden Kalf, compleet met auto's, echte paarden en een echte koe. Maar verder heeft de uitvoering, die zojuist op cd in verschenen, aan diepgang gewonnen. Het geheel paste goed bij Boulez' idee van de Festspiele. Boulez wees vooraf op de noodzaak om in Salzburg, behalve aan kwaliteit, ook aandacht te besteden aan avontuur, provocatie en tumult. “Als men hier opera's van Mozart en Verdi net zo uitvoert als elders, hebben de Festspiele geen zin. Een festival moet uitzonderlijk zijn en risico's durven nemen.”

Het leek een steuntje in de rug voor intendant Gerard Mortier. Die kan dat goed gebruiken nu hij ruzie heeft met sterdirigent Riccardo Muti (die geen van Mortiers voorstellen voor de komende jaren aantrekkelijk genoeg vond) en zijn Wiener Philharmoniker (die volgend jaar moeten onderhandelen over het contract dat in 1998 afloopt), met regisseur Peter Stein (die vertrekt als toneelleider) en zelfs met dirigent Nikolaus Harnoncourt (die vindt dat Mortier te veel alleen aan een interessante regie denkt en daaraan de muziek ondergeschikt maakt).

Mortier lijkt zich niet erg druk te maken over al die conflicten. Zijn contract is niet zo lang geleden tot 2001 verlengd, door een bestuur dat heel goed begrijpt dat Salzburg moet voorkomen terug te vallen in het door de commercie gerunde en door de platenmaatschappijen geprogrammeerde festival uit de nadagen van Herbert von Karajan.

Vrolijk maakte Mortier dan ook zijn plannen voor de komende jaren bekend. De samenwerking met Amsterdam - een van de Europese operatheaters, waar regelmatig iets interessants gebeurt - wordt voortgezet, een samenwerking waaraan ook wordt deelgenomen door het Théâtre du Chatelet in Parijs. Er wordt een reeks werken van Strawinsky opgevoerd, geregisseerd door Peter Sellars. Vorig jaar was in Salzburg al een enscenering van Oedipus Rex in combinatie met de Psalmensymfonie te zien. In Parijs zal The Rake's progress als eerste te zien zijn, in Amsterdam ondermeer The Flood (met dirigenten Reinbert de Leeuw en Hans Vonk).

Dat het vertrek van Peter Stein als toneelleider met conflicten gepaard zou zijn gegaan, heeft Mortier nog eens nadrukkelijk ontkend. De Festspiele zullen volgens de intendant voortgaan op de weg die Stein heeft uitgezet. Stein zal bovendien ook in de toekomst als regisseur in Salzburg werken, volgend jaar bijvoorbeeld voor Alban Bergs opera Wozzeck met Claudio Abbado als dirigent. Andere belangrijke regisseurs die in de komende jaren door Mortier naar Salzburg worden gehaald zijn ondermeer Robert Wilson (Pelléas et Mélisande van Debussy), Peter Mussbach (Doktor Faustus van Busoni, met James Levine als dirigent), Peter Zadek (Mahagonny van Weill) en Christoph Marthaler (Katja Kabanova van Janacek). Peter Sellers regisseert naast Strawinsky ook Le grand macabre van György Ligeti. Het is een programma dat het avontuur en de provocatie waarover Boulez sprak niet schuwt. En kennelijk werkt het. Want Muti en de zijnen kunnen nog zo hard roepen dat Mortier de Festspiele kapot maakt, nog steeds staan na de première van een opera, zelfs van Moses und Aron, de Rolls Royces, Mercedessen en Jaguars voor het Festspielhaus glanzend op hun eigenaren te wachten.