Paniek bij introductie Oekraïense munt

ROTTERDAM, 27 AUG. Op 2 september krijgt de Oekraïne een nieuwe munt, de hryvna. President Leonid Koetsjma ondertekende daartoe zondag een decreet. Tot 16 september moet de huidige munt, de karbovanets (coupon), plaatsmaken voor de hryvna, volgens een koers van 100.000 karbovanets voor één hryvna.

Elke burger kan contant maximaal 100 miljoen karbovanets (600 dollar) omwisselen in hryvna's (hogere bedragen worden niet contant ingewisseld). De hryvna begint met een koers van 1,75 tot 1,80 per dollar. Niemand, zo heeft Koetsjma beloofd, zal verlies lijden door de introductie van de hryvna.

Het was oorspronkelijk de bedoeling de in 1992 ingevoerde karbovanets slechts kort als een overgangsmunt te handhaven. Maar de vrije val waarin de Oekraïense economie na de onafhankelijkheid terecht kwam, heeft de invoering lang ondoenlijk gemaakt en volgens veel economen had Koetsjma ook nu beter nog een half jaar kunnen wachten. De invoering brengt namelijk risico's met zich mee, juist nu de economie zich een beetje stabiliseert na jaren van misère in de vorm van hyperinflatie (4.790 procent in 1993 en 180 procent in 1995), produktiedaling en verpaupering. De inflatie bedroeg in de eerste maanden van dit jaar 23,9 procent, maar lijkt nu, met maandpercentages van 0,1, bezworen.

De hryvna kan daar verandering in brengen. Het risico schuilt in de schuldencrisis die niet alleen de Oekraïense staat, maar ook de bedrijven en de burger plaagt. De staat betaalt al maandenlang geen lonen, pensioenen, beurzen en uitkeringen uit omdat het geld ontbreekt. Midden dit jaar was de staat de burgers officieel in totaal 4,5 miljard dollar schuldig. Als gevolg van de geldkrapte zijn ook de bedrijven en de burgers opgehouden hun rekeningen te betalen. De bedrijven zijn elkaar zeven miljard dollar en de staat 1,1 miljard dollar schuldig, de burgers de bedrijven bijna vierhonderd miljoen dollar. In maart werden de eerste zevenduizend bedrijven wegens wanbetaling van de stroomvoorziening afgesloten. Begin deze maand overkwam dat nog eens vijftienduizend bedrijven.

Als al deze schulden zouden worden betaald, zou dat het eind van de financiële stabiliteit betekenen en zou de karbovanets, of de hryvna, in een vrije val raken. Maar schrappen kan men de schulden ook niet: dat zou een verkeerd signaal zijn aan de burgers en de bedrijven, die toch al steeds meer wennen aan het negeren van rekeningen. Voorlopig gaat men ervan uit dat de schulden in hryvna worden omgezet volgens de koers van 100.000 tegen één, maar of dat ook daadwerkelijk gebeurt is niet duidelijk. De verleiding is groot om tegelijk met de invoering van de nieuwe munt iets te doen aan de schuldencrisis.

Er is nog een tweede risico dat de invoering van de hryvna de moeizaam bedwongen inflatie kan aanzwengelen. In een nieuwe poging een eind te maken aan de staatssubsidies gingen op 1 augustus al veel prijzen omhoog: huren met twintig tot tachtig procent, water en elektriciteit met 120 tot 150 procent. Binnenkort volgt nog één grote prijsverhoging. Economen hadden liever met de introductie van de nieuwe munt gewacht tot het voorjaar van 1997, als alle staatssubsidies moeten zijn verdwenen en reële prijzen zijn ingevoerd, om de nieuwe hryvna met een schone lei te kunnen laten beginnen.

Maar Kiev heeft om politieke redenen haast met de invoering van de hryvna. Zaterdag vierde de Oekraïne de vijfde verjaardag van de onafhankelijkheid. Koetsjma wil die onafhankelijkheid graag beklemtonen door eindelijk een definitieve munt in te voeren. Hij ziet die invoering bovendien als een onderstreping van het succes van de hervormingen.

Maar ondanks de stabilisatie van de economie zijn de uitgangspunten nog weinig rooskleurig. De industriële pruduktie en het Bruto Binnenlands Produkt blijven dalen, zij het minder dan de afgelopen jaren, en de verpaupering is groot: gemiddeld moet de Oekraïener rondkomen van 71 dollar per maand en velen zijn aangewezen op een tweede baan. Volgens officiële cijfers leeft zestig procent van de bevolking onder het bestaansminimum van omgerekend 30 dollar per persoon per maand. Het is de vraag of de Oekraïne in staat is de hryvna te ondersteunen. De valutareserves belopen twee miljard dollar en het IMF heeft Kiev nog niet het gevraagde krediet van anderhalf miljard dollar voor de opbouw van een stabiliseringsfonds gegeven; daarover wordt in september gepraat.

Voorlopig fungeren de dollarbezittingen van de bevolking - diverse miljarden - als een soort informeel stabilisatiefonds. Veel Oekraïeners zijn door de schuldencrisis al gedwongen hun dollars te besteden. De vergroting van het aanbod heeft de koers van de karbovanets de afgelopen maanden stabiel gehouden, op 175.000 per dollar.

Maar dat verandert. De eerste reactie op de komst van de hryvna is er een van paniek: gisteren vluchtten de Oekraïeners massaal richting dollar. Veel winkeliers lieten de karbovanets op slag vallen en accepteerden alleen dollars. De zorgvuldig gekoesterde stabiliteit van de oude munteenheid verdween op slag: deed vrijdag de karbovanets nog 176.000 per dollar, gisteren was de koers gedaald tot 300.000 per dollar.