Odysseus achterna door wei, wasstraat en dodenrijk

Voorstelling: Odyssee door Groningen, een reisvoorstelling. Decors: Mette Bus; kostuums: Margot van der Kamp; regie: Ben Smit, Jack Nieborg; spelers: Marten Bos, Nico van der Wijk e.v.a. Gezien 24/8 Locatie De Brink, Groningen. Te zien t/m 21/9 aldaar. Aanvang 19u. Inl. 06-32023050.

Met de voorstelling Odyssee door Groningen heeft het zomerse locatietoneel een ultiem eindpunt bereikt: het acteren is overbodigheid, bijzaak, theatrale franje. Van de vier uur die de voorstelling in en rondom de stad Groningen duurt, zijn de toeschouwers getuige van misschien hoogstens een uur theater. Dat wil zeggen: van spel. En dat wil weer zeggen: van de confrontatie van de personages waardoor er iets van een dramatische ontwikkeling ontstaat.

In de stad Groningen en haar Ommelanden versloeg een boottocht over het Reitdiep, glijdend langs weilanden met paarden, rijen ondenkbaar ijle populieren aan den einder, glansrijk het toneelspel rondom het verhaal van de thuiskerende Odysseus. Een rit met een geblindeerde bus die bovendien nog eens door een wasstraat ging, waardoor er even de illusie ontstond van echt onweer, borg meer spanning in zich dan de scène waarin Odysseus en zijn kameraden de Cycloop verslaan door een balk dwars door dat ene alziende oog van hem te boren. En voor veel toeschouwers was het de eerste keer van hun leven dat ze botsten en stootten op een boerenkar over een landweg.

In zomertheater of theater-op-locatie schuilt een groot gevaar. Het toneelstuk is niet meer dan een excuus voor ongebreidelde fantasten om enerverende plekken voor een publiek toegankelijk te maken. De stad Groningen heeft nu een festival dat A Star is Born heet. De hele stad moet dienen tot theatraal podium. De voorstelling Odyssee is daarvan een onderdeel en, inderdaad, we kijken naar de stad uit onweerstaanbare hoeken. Het mooist was haar te zien liggen vanuit de verte, ergens bij een sluis die het Reitdiep verbindt met havenplaatsen oost- en westwaarts, en met de Martinitoren als een brandende fakkel aan de horizon.

De regisseurs Ben Smit en Jack Nieborg kozen, denk ik, het verhaal van de Griekse held Odysseus die na tien jaar omzwervingen terugkeert naar zijn thuishaven Ithaka om iets van de ontheemding van de hedendaagse mens te vertolken. De voorstelling volgt enkele hoogtepunten uit het Homerus-epos. Ze begint aan een van de singels van Groningen met de smartelijk op haar man Odysseus wachtende Penelope, die omstuwd wordt door haar vrijers. Via het gevecht met de Cycloop, de ontmoeting met de tovenares Circe, de sirenen die Odysseus met hun zang verlokken en tot slot een tocht door het dodenrijk keren we weer terug bij Penelope: Odysseus is thuisgekeerd. De kostumering is zo historisch mogelijk; de acteurs zijn, inderdaad, Grieken verdwaald in het Groningse landschap.

Het gaat bij Odyssee vooral om de theatrale beelden buiten, en die zijn adembenemend mooi. De tenten van Odysseus' manschappen bijvoorbeeld zijn niet meer dan witte doeken wapperend in de wind. Odysseus' tocht door het dodenrijk is werkelijk beklemmend: hij staat midden op een verlaten veld met hoog opgaand gras en riet, en ineens komen overal de doden als witte, angstaanjagende vogelverschrikkers te voorschijn. Rook en mist omhullen hem, en ons ook, de toeschouwers. Het onvergetelijkst waren de sirenen.

Terwijl Odysseus werd vastgebonden op een boerenwagen gleden zij op een boot over het zwarte water van het Van Starkenborgh-kanaal voorbij. De motoren waren stilgezet. Alles was mysterieus en duister. De vrouwen waren gehuld in het wit, hun zangstemmen ijl en verlokkelijk.

Van locatie naar locatie rijden onder meer drie bussen. Onze bus had het geluk de voortreffelijke acteur Marten Bos in de rol van oude man aan te treffen. Hij begeleidde de rit, gaf uitleg over het Odysseus-verhaal. Hij was de beste speler van de avond, zonder het hinderlijke middelbare school-pathos dat al de andere spelers aankleefde, zelfs die in de hoofdrollen. Had hij ontbroken, dan had de uitvoering helemaal niets met het toneelspel uit te staan. Dat bewijst eens te meer dat het zomertheater onder de open hemel ook aan de spelers de hoogste eisen moet stellen.