Een wereld van zorgen die voor ons onbekend zijn geworden

Vroeger toen alles nog leuk was, t/m 15 september, Eusebiuskerk, Kerkplein 1, Arnhem. Open: di-zat 10-17u, zo 12-17u. Tel: 026-4435068.

In 1947 fotografeerde de Amsterdamse persfotograaf Ben van Meerendonk een groep huisvrouwen die de straat op ging om vleesbonnen te eisen. Als serene madonna's met borden op hun schouders: 'Mansholt waar blijft ons vlees?', voor de toenmalige minister van voedselvoorziening, Sicco Mansholt. Eigenlijk wilden deze vrouwen niet tonen dat zij behoeftig waren, dat is op de foto te zien.

Van Meerendonks werk biedt een blik op een wereld vol onbekend geworden dromen en zorgen. Een gedeelte van zijn werk is nu te zien op de tentoonstelling Vroeger toen alles nog leuk was in de Eusebiuskerk in Arnhem.

Tussen 1945 en 1968 was Van Meerendonk directeur van het Algemeen Hollands Fotopersbureau. Zijn foto's verkocht hij aan iedereen die bereid was ervoor te betalen: ze verschenen in uiteenlopende kranten als De Telegraaf, De Waarheid, Het Vrije Volk, Trouw en het Algemeen Handelsblad.

“In de eerste jaren na de oorlog werkte ik voor het communistische dagblad, De Waarheid,” zegt Van Meerendonk, die nu 83 jaar oud is. “Dat gaf me de meeste opdrachten. Later ging ik meer voor andere kranten werken.” Voor De Waarheid maakte Van Meerendonk foto's van bijeenkomsten van de communistische partij en van de verkiezingsstrijd in 1948. Een foto toont wagens die door de straten van Amsterdam reden, vol met verkiezingsleuzen als: 'Rood is Troef' en 'Kiest communisten'. Vijf jongens met pamfletten, als hoedjes op hun hoofd gevouwen, vormden de fietsende 'vliegende propagandabrigade'. Zelfs op hun fietslampen waren hamers en sikkels afgebeeld. Sommige foto's voor De Waarheid hadden een uitgesproken politiek doel. De foto van een vrouw in gescheurde, groezelige kleren die staat te koken in een klein armoedig keukentje bijvoorbeeld haalde de krant als protest tegen het woonbeleid. Maar het oordeel dat uit deze foto spreekt is niet afkomstig van Van Meerendonk, maar van De Waarheid. “Ik werkte als fotograaf, ik was niet politiek actief”, aldus Van Meerendonk. “Ik moest gewoon geld verdienen.” Het was niet gemakkelijk om als fotograaf in het levensonderhoud van een gezin te voorzien, dus nam hij alle opdrachten aan die zijn pad kruisten. Voor De Telegraaf portretteerde Van Meerendonk de Amerikaanse actrice Jayne Mansfield, terwijl zij een kijkje neemt op de redactie. Ook portretterde hij de eerste 'geëmancipeerde' vrouwen. In 1947 nam hij een serie foto's van de vrouwelijke pompbediende op de Nieuwezijds Voorburgwal, een unicum in die tijd. Tien jaar later fotografeerde hij de eerste vrouwelijke postbodes. De dames zijn gekleed als leden van het Leger des Heils, met capes en petten met embleem.

Om zijn werk voor De Waarheid werd Van Meerendonk in de gaten gehouden door de BVD. “Ik zat ook nog eens in de organisatie van World Press Photo, waardoor ik regelmatig ambassades van Oostblok-landen bezocht: ik wilde ze stimuleren om mee te doen aan die expositie. Bij de Russische ambassade werd ik toen vaak gefotografeerd.” Later ontdekte hij dat hij op de zwarte lijst van de BVD terecht was gekomen. Het heeft hem nauwelijks gehinderd in zijn werk. “Ik bleef vaste klant op Soestdijk.”