FNV staat aan vooravond van revolutie

DEN HAAG, 26 AUG. Binnen de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV), die op 4 september haar twintigste verjaardag viert, heeft een revolutie plaats. Vier tot voor kort zelfstandige bonden (de Industrie-, Diensten-, Vervoers- en Voedingsbond FNV) willen hun organisatie opheffen en een nieuwe bond oprichten met een half miljoen leden. Een vijfde bond, de Bouw- en Houtbond FNV (166.000 leden) is in paniek geraakt en heeft zichzelf nu ook aangeboden.

De initiatiefnemer voor het fusiegeweld, voorzitter Martin Spanjers van de FNV Dienstenbond, heeft daar echter bezwaren tegen. Hij vraagt zich af “of de effectiviteit van de nieuwe organisatie wel is gediend met het toetreden van de Bouw- en Houtbond”.

Liever ziet hij een stapsgewijze concentratie, waarbij de FNV wordt gehergroepeerd in twee of drie 'marktbonden' en twee 'overheidsbonden'. Als nu meteen de stap wordt gemaakt naar twee bonden - één voor de overheid en één voor de markt - dan zou dat vrijwel zeker ook het einde betekenen van de FNV. “Het ligt dan voor de hand dat de twee nieuwe bonden een federatie vormen met een federatiebestuur dat bestaat uit de bestuursleden van beide aangesloten bonden”, zegt de voorzitter van de Bouw- en Houtbond FNV Roel de Vries desgevraagd.

De Vries kwam op 16 augustus terug van vakantie en schrok flink toen hij bij thuiskomst constateerde dat de fusie tussen Industrie- en Dienstenbond inmiddels was beklonken. De Vries riep zijn bondsbestuur bij elkaar en schreef een ingezonden brief naar de Volkskrant, waarin hij zijn bond aanbood als mogelijke fusiepartner.

De door Spanjers in beweging gezette trein raast inmiddels echter met veel grotere snelheid voort dan De Vries kan bijhouden. Waar De Vries wil “praten” en “een fusie niet uitsluit”, stellen de voorzitters van de Industriebond- en de Dienstenbond, Van der Weg en Spanjers, gewoonweg “de eis dat deelnemende bonden zichzelf opheffen”. Een brief waarin deze eis is vervat, heeft inmiddels de aspirant-fusiepartners, de Voedings- en Vervoersbond FNV, bereikt. Over deze brief hebben Van der Weg en Spanjers vrijdag een indringend gesprek gehad met de voorzitter van de Vervoersbond FNV, Wouter Waleson. Deze legde reeds vanochtend aan zijn bondsbestuur de vraag voor of de bond bereid is zichzelf op te heffen. Waleson zou vóór zijn, evenals een meerderheid van zijn bestuur.

De plotselinge vrijage van Bouw- en Houtbondvoorzitter De Vries is vooral ingegeven door strategische overwegingen, zo blijkt. De rijke bouwbond wil zichzelf eigenlijk in stand houden. Rond de bouwbond zou dan een cluster van bonden gevormd moeten worden, waarvan de leden actief zijn in onder meer de (fysieke) infrastructuur en de agrarische sector. Ook rond de Industriebond FNV en de AbvaKabo zou volgens de Bouw- en Houtbond dergelijke clustervorming moeten plaatshebben. Het opheffen van bonden en het maken van een nieuwe organisatie gaat echter véél verder en is in vergelijking hiermee een revolutie.

De bouwbond vreest nu in het fusiegeweld geïsoleerd te raken. “Martin Spanjers heeft de zaak in beweging gebracht”, zegt De Vries. “Door zijn initiatieven worden alle bonden nu gedwongen zich te beraden op hun positie. Het heeft dan geen zin om de kont tegen de krib te gooien. Wij zijn bereid om over onze eigen belangen heen te stappen en ons territorium ter discussie te stellen. Als we het serieus voorhebben met de FNV, dan moeten we naar elkaar luisteren”.

De Vries verwacht niet dat hij de fusie van de andere vier bonden kan voorkomen. Hij hoopt echter dat het FNV-bestuur en de overige bonden zich zo bedreigd voelen dat ze alsnog zullen instemmen met het oorspronkelijke streven van de bouwbond om twee clusters voor de markt en twee voor de overheid (rijksoverheid en gesubsidieerde instellingen) te vormen. Door op FNV-niveau in gesprek te blijven hoopt De Vries alsnog zijn zin te krijgen. Spanjers heeft echter “geen zin in spelletjes”. “Aan Verelendungs-gesprekken doe ik niet mee”, reageert hij desgevraagd. “Geen probeersels en strategieën meer. Die tijd is voorbij. We maken nu een nieuwe bond en zetten strak aan.”

Spanjers zet De Vries de pin op de neus. De Bouw- en Houtbond mag meedoen onder dezelfde voorwaarden als de Vervoers- en Voedingsbond FNV. “Dat wil zeggen dat de bond zichzelf moet opheffen om van daaruit een nieuwe bond te maken”, aldus Spanjers. “Dat zie ik Roel nog niet zo makkelijk door zijn bestuur heenkrijgen. We gaan niet onderhandelen over het aan elkaar plakken van bonden. Dan krijg je weer ellenlange discussies over het personeel van de bond en de werkgebieden. Daar willen we nu juist vanaf.”

Geen woorden, maar daden. Gepraat is er volgens Spanjers genoeg. Al in 1970 bestond er een Plan Kloos (genoemd naar de toenmalige voorzitter van het NVV, André Kloos) dat één vakorganisatie voorstond, waarbij leden werden ingedeeld in sector- en beroepsgroepen. Dat plan heeft het niet gehaald. Maar sindsdien is in diverse vormen wél over samenwerking en fusie gesproken. Soms werd er zelfs een daad gesteld. Het samengaan van de algemene vakcentrale NVV en het katholieke NKV in 1976 was daar een voorbeeld van. Toch was dat een tamelijk simpele operatie. Gelijksoortige bonden van de twee vakcentrales werden tegen elkaar aangeplakt. Zo ontstond in 1982 bijvoorbeeld de FNV Dienstenbond uit een fusie tussen de NVV-bond Mercurius en de Dienstenbond NKV.

Wat er op dit moment gebeurt, gaat veel verder dan een samenvoeging van gelijknamige en gelijksoortige organisaties. Het gaat nu om een fusie van verschillende bonden, met verschillende werkterreinen, die het voortbestaan van de hele FNV bedreigt. Vanochtend heeft Dienstenbondvoorzitter Spanjers gerapporteerd aan zijn Ondernemingsraad en personeel. Vanmiddag deelde hij in de Federatieraad van de FNV, waarin de voorzitters van de 19 aangesloten bonden zitting hebben, tien A4-tjes uit met een uitgebreide rapportage.

Bondsvoorzitters en federatiebestuurders zullen de komende weken over elkaar heen vallen in uiterste pogingen het vege lijf te redden. Op 9 september is er een ingelaste extra vergadering van de Federatieraad, waarin besluiten worden genomen. Meer tijd krijgen de aangesloten bonden niet, want op 10 september heft het bondsparlement van FNV Dienstenbond (de Bondsraad) die bond op. Een besluit dat in november nog eens wordt bekrachtigd door het bondscongres. Op 1 januari 1998 moet de nieuwe bond van start gaan.

De rapportage van Spanjers laat aan duidelijkheid niets de wensen over. Hij beschijft hoe tijdens het FNV-congres van 1994 afspraken zijn gemaakt over de samenwerking tussen bonden en hoe de Dienstenbond daaraan gevolg wilde geven door fusiegesprekken met de mediabond Druk & Papier aan te gaan. Die liepen voorjaar 1996 stuk. “Door de mislukte gesprekken is ruim anderhalf jaar verloren gegaan”, stelt Spanjers met spijt vast. “De FNV Dienstenbond, die de urgentie van schaalvergroting en bundeling van krachten onderkent, heeft vervolgens besloten opnieuw een poging tot verkennende gesprekken te ondernemen”.

Vervolgens doet Spanjers de criteria en uitgangspunten voor deze gesprekken uit de doeken. Daarbij vallen zinsfrasen als: de doelstelling van een ongedeelde vakbeweging, groei van het ledental, versterking van de positie van kaderleden, herkenbaarheid van sectoren en beroepsgroepen. Bij dat laatste gaat het bijvoorbeeld om secretaresses. Alle bonden hebben secretaresses als lid. Deze voelen zich meer verwant met elkaar dan met de bond waar ze toevallig deel van uitmaken omdat ze werken voor een baas in het vervoer, de industrie of het bankwezen. Binnen een nieuwe omvangrijke organisatie kan er gemakkelijk een eigen organisatie voor secretaresses worden gemaakt. Hetzelfde geldt voor andere beroepsgroepen.

Spanjers beschrijft verder de achtergronden om ten slotte de diverse bilaterale gesprekken met andere bonden onder de loep te nemen. Bij de AbvaKabo stuitte hij op een “onoverkomelijk verschil in opvattingen over de organisatorische vormgeving van de individuele dienstverlening”.

De Bouw- en Houtbond wilde zoals hierboven vermeld een eigen cluster vormen met zichzelf als brandend middelpunt. Spanjers: “De gezamenlijke conclusie was dat voortzetten van de bilaterale gesprekken geen zin heeft”. Spanjers is vastbesloten. De FNV zal de komende weken flink worden opgeschud. Niet zomaar, maar om “een gezaghebbende partij te blijven op het gebied van arbeid en inkomen. Zowel door haar macht in ledental als door haar kennis van zaken”.