Welke broeder is mijn hoeder?

Wie zijn zaken eens goed wil regelen, moet daar zelf mee beginnen en niet te snel bij een deskundige om raad vragen. Doorzetten! De basis van financiële planning is simpel: een individu, (echt)paar of gezin heeft diverse doelen en wensen en loopt vele risico's met negatieve en soms zelfs positieve gevolgen, zoals een erfenis.

Een doe-het-zelver begint met doelen, wensen en risico's te noteren en vult die aan met een planning: wat, wanneer, hoelang. Zo'n analyse heet door het lastige tijdsaspect - 5, 10, 20, of meer jaren vooruitkijken - financiële planning.

Het selecteren van een andere auto valt daar bij voorbeeld niet onder. Dat is wel een belangrijke kwestie, maar geen planning. Het lenen of sparen om de verkoper te betalen is wèl plannen. De goedkoopste credit card? Geen planning. De beste studieverzekering voor je kind(eren)? Geen planning. De beslissing of je wel iets moet reserveren voor dit doel en hoe veel en in welke vorm (zelf reserveren of een verzekering afsluiten) hoort wèl bij het plannen. Zuinig leven is op zich geen doel, maar als je over 15 jaar een bepaald bedrag wilt hebben, kan het nodig zijn om nu minder uit te geven.

Verkopers en promotors van financiële produkten plakken graag overal het etiket (persoonlijke) financiële planning op. Dat bevordert de verkoop, net als de toevoegingen belastingbesparend en 11,1 % rendement op uw spaargeld. Daardoor verwart een zelfplanner wellicht hoofd- en bijzaken. Plannen begint met en omvat, nogmaals, twee hoofdzaken: doelen en risico's. Daarna ga je alle doelen en risico's stuk voor stuk plannen: wanneer wil ik wat en wanneer loop ik welke risico's? Zet die zaken af op een horizontale tijdlijn.

Wat is de volgende stap? Kwantificeren. Hoeveel heb ik nodig om over 5 jaar een groter huis of een andere auto te kopen? De risico's worden net zo in kaart gebracht. Hoeveel ga ik (of wij) er op achteruit als ik geen werk meer heb? Tot hier kan iedereen een eind komen, soms met wat hulp van familie en kennissen.

Dan komt het hoe aan de orde. Hoe kom ik over 10 jaar aan drie ton om voor mezelf te beginnen en over 5 jaar aan een ton om mijn studie af te ronden? Voor de risico's gaat het net zo: hoe en op wie wentel ik de gevolgen van risico's af of draag ik een deel zelf? Deze fase vraagt meer kennis en inzicht van een zelfdoener.

Een lezer uit Rotterdam wil op dit punt de handdoek in de ring gooien en naar een adviseur stappen: 'Welke adviseur behandelt deze problemen en is tevens integer?', schrijft hij. 'Is er een lijstje met namen en adressen?' Nee, zo'n witte lijst bestaat er niet. Er bestaat zelfs geen zwarte lijst van deugnieten die er altijd op uit zijn particulieren een oor aan te naaien en dat haast ongestraft kunnen (blijven) doen. Er is ook geen grijze lijst van geldbedrijven die alleen hun eigen zaken behartigen en die van de klanten verwaarlozen. Daar staat tegenover dat de praktijken van echte boosdoeners kritisch gevolgd worden in de pers, omdat consumenten steeds mondiger worden en snel lucht geven aan hun ongenoegen, ze lijken minder geïmponeerd door dure kantoren en snelle pakken.

Het antwoord op de vraag 'Welke broeder of zuster is integer?' luidt: Wapen u door eerst zelf uw zaken te analyseren, mogelijk met hulp van familieleden of kennissen. Stap daarna naar een adviseur en ga er vanuit dat ze bijna allemaal deskundig en integer zijn. U ontdekt een eventuele rotte appel door advies te vragen bij twee andere adviseurs en verschillen in de drie voorstellen uit te zoeken. De kans dat u in drie rotte appels bijt lijkt zeer klein.

Terug naar het hoe. Wie dit zelf eerst wil uitzoeken zal ontdekken dat er, voor particulieren, vier bekende wegen zijn om doelen te bereiken: sparen met variabele rente, obligaties met vaste rente en variabele koerswaarde, aandelen die dividend geven en een variabel koersverloop en onroerend goed, zoals een eigen huis. Alle andere produkten, zoals levensverzekeringen, beleggingsfondsen, (soms ingenieuze) produkten die beleggen in beursindexen, combinaties van geleend geld en aandelen en opties zijn van die vier afgeleid. Door zich te beperken tot deze vier, kan een zelfdoener al een voorselectie maken alvorens hij raad vraagt.

De bekende mogelijkheden om risico's af te dekken zijn: verzekeringen, wel of niet huwelijkse voorwaarden, testamenten, schenkingen of zelf het risico nemen. Wie deze fase doorloopt, kan met een gerust naar een adviseur stappen om zijn plan af te ronden.