Voor krakers moet stad even boeiend zijn als een roman

Het kraken van leegstaande panden begon in de jaren zeventig. Soms ging het bezetten of ontruimen gepaard met geweld. Wat is er geworden van de bezette gebouwen uit die tijd?

DEN HAAG, 24 AUG. De menukaart van eetcafé Water en Brood vermeldt deze week onder meer pasta tricolore, uiensoep en snijbiet. Het bescheiden terras biedt uitzicht op het drukke Vaillantplein, dat het stadsbestuur wil reconstrueren tot een forse rotonde. Dat zou het einde betekenen van Water en Brood. En ook van het indrukwekkende, uitgestrekte kraakpand De Blauwe Aanslag, waar het eetcafé is ondergebracht.

Het gemeentebestuur van Den Haag wil “het initiatief De Blauwe Aanslag” wel behouden, maar dan graag op een andere plek. Het gebouw zelf moet volgens de politici worden afgebroken, om het verkeer sneller langs het centrum te leiden en nieuwbouw mogelijk te maken. De bewoners vechten het plan met de hulp van twee advocaten aan. Een confrontatie wordt midden volgend jaar verwacht.

Met de naam De Blauwe Aanslag verwijzen de gebruikers rechtstreeks naar de oorsprong: vóór de kraak in december 1980 was het complex in gebruik bij de Rijksbelastingen en eigendom van de Rijksgebouwendienst. Na een omvangrijke grondruil kreeg de gemeente het complex in handen. De krakers maakten woon- en slaapkamers van de kantoortjes waar belastinginspecteurs jaar in jaar uit gebogen hadden gezeten over de inhoud van de blauwe enveloppen.

In de eerste maanden werden er herhaaldelijk de ruiten ingegooid. Het energiebedrijf wist geen raad met de krakers, maar het duinwaterbedrijf zorgde vlot voor een aansluiting. Na 16 jaar telt het complex nog gemiddeld 50 bewoners, onder wie ook gezinnen met kinderen. Bij het bewoonbaar maken zijn soms ingenieuze oplossingen bedacht, zoals een slaapruimte boven de gang die door het hele pand loopt of meer kunstzinnig: een ruwgemetselde nis van baksteen en glaswerk. Een boeiende afwisseling.

In het pand is nog meer te beleven. Joris Wijsmuller (30), voorzitter van de vereniging De Blauwe Aanslag, wil daar graag iets van laten zien. Hij noemt zichzelf “een typisch BA-produkt”. Waarmee onder meer bedoeld wordt dat hij gedurende zijn 12-jarig verblijf in het complex “veel heeft geleerd”. Als fotograaf-in-opleiding kwam hij er binnen, maar nu is hij timmerman, monteur, videotechnicus en bestuurder. Ook is zijn kijk op de samenleving behoorlijk verdiept. “Wat wist ik nou helemaal toen ik uit Rosmalen hier in Den Haag kwam?” Wijsmuller noemt De Blauwe Aanslag “een leerschool, een belofte voor de toekomst”. Het bijzondere is volgens hem dat allerlei mensen er banen hebben gecreëerd op hun eigen voorwaarden en dat blijkt ook op langere termijn goed te kunnen gaan. “Misschien kun je beter spreken van een speeltuin. Voor veel mensen begint het leven hier. Dat moet zo blijven”, zegt Wijsmuller.

Via het terras van Water en Brood belandt de bezoeker bij de ingang van boekwinkel De Rode Hond. Verkoper Frank Willems houdt daar eerst Kikkerts boekje 'Crisis op Soestdijk' omhoog (“goed werk man”) en overhandigt een flyer van het tweedaagse North Sea Punkfestival. Dat zal op 7 en 8 september worden gehouden in de kelder van het complex. Honderden punkers uit Engeland, Scandinavië, maar ook uit Japan worden dat weekeinde verwacht. Willems is vanaf het eerste uur betrokken en heeft lang in De Blauwe Aanslag gewoond. Sinds enige tijd bewoont hij een hofjeswoning in de naaste omgeving. Hij noemt zich als boekverkoper 'stagiair'. Daarnaast is hij vast medewerker van de vrije zender Radio Tonka, waarvoor hij “in een vroeg stadium” kritische reportages maakte over de politieke situatie in Indonesië. De radiozender heeft nauwe banden met de kraakbeweging.

Naast de boekwinkel is een Turks-Koerdische bibliotheek annex actiecentrum ondergebracht. Langs de wanden staan rijen boeken. “Deze club is breder georiënteerd dan de PKK, dat is toch een beetje enge organisatie. Zou hier ook niet goed passen”, meent Wijsmuller. Via een binnengang is het huistheater “voor film en video” te bereiken. Vijftig zachtrode stoelen staan er opgesteld. Niet zonder trots toont Wijsmuller enkele minuten later de drukkerij waar Hans de Bruin juist een proef staat te keuren. De drukker heeft jaren geleden zijn offsetpers van Boskoop overgeplaatst naar het complex in de Haagse binnenstad, omdat daar volgens hem meer te doen was. “Sinds vier jaar zijn we vormend, wat betekent dat vijf mensen hier een inkomen hebben”, aldus De Bruin, die onlangs nog een opdracht voor de Theosofische Vereniging heeft geweigerd. “Dat zagen we niet zo zitten.” Het drukken van de actiekrant van links Den Bosch, “de hardnekkigste”, geeft nog altijd veel voldoening. Een deel van de opdrachten komt uit de culturele hoek: programma's van theaters in de binnenstad. Wijsmuller loopt even later door de grote binnentuin, “te gek hier stonden allemaal geconfisqueerde auto's”, naar de timmermanswerkplaats. Niemand is aan het werk, maar de machines ogen zeer professioneel. Hout is er in alle soorten en maten. De werkplaats ontvangt opdrachten van bedrijfjes en particulieren. Maar net als bij de drukkerij, beslist het collectief of de opdracht wordt aangenomen of niet. Hetzelfde geldt voor de Hollandse Bakfietsen- en Buizenmaatschappij (“actief op het terrein van hergebruik”), het architectuurcentrum De Ruimte en de eenmanswerkplaats voor ligfietsen.

Volgens de plannen van het stadsbestuur zullen deze activiteiten eind volgend jaar op een andere plek moeten worden voortgezet. Als alternatief is reeds de voormalige openbare bibliotheek aan de Bilderdijkstraat genoemd. Wijsmuller en de leden van de vereniging De Blauwe Aanslag zijn op geen enkele manier overtuigd van de noodzaak. Ze zijn de strijd om het behoud van het complex aangegaan en hebben daarbij de schrijver Györgi Konrad uit de kast gehaald om de bestuurders op andere gedachten te brengen. “Een stad behoort even boeiend te zijn als een roman, want alleen als ze onze nieuwsgierigheid wekt willen we er ook wonen. Een stad kan levensvreugde geven, maar ook moedeloos maken en te neer drukken. Niets is zo vervelend als een stad waarin we ons vervelen”, luidt de raadgeving die de krakers wilden doorgeven.

    • Harm van den Berg