Kenia; Keniaanse media bruisend als ongekookt hondenvoer

Ongeïnteresseerd begon de presentator afgelopen zondagavond het nieuws te lezen op de Keniaanse televisie.

Het eerste onderwerp betrof - uiteraard - wat zijne excellentie president Daniël arap Moi die dag had gedaan. “De president bezocht vandaag het grote feest ter gelegenheid van de bruiloft van ...” Intussen toonde de tv echter beelden van een doodserieuze president ondergedompeld in zware orgelmuziek op zondagochtend tijdens een kerkdienst. Na twee minuten verdween het beeld en verscheen op het scherm het testbeeld. Enkele minuten stilte. Waarna de presentator terugkeerde en zich verontschuldigde: “Ik las per abuis het nieuws van gisteren voor.”

Er valt wat af te lachen op de Keniaanse staatstelevisie. En te huilen. De televisie zond de opening uit van de Olympische Spelen in Atlanta. Met spanning zat de natie te wachten op de entrée van de Keniaanse vlag. Net toen de Keniaanse ploeg het stadion zou binnentreden, werd de uitzending onderbroken voor een reclamespot. Toen deze voorbij was, bleek het Keniaanse team al buiten het gezichtsveld van de camera's in Atlanta. Zodanig was de nationale trots gekrenkt dat een woordvoerder van het tv-station een verklaring moest afleggen. Daarmee bracht hij het aanzien van de televisie nog meer schade toe. De uitzending was van tevoren opgenomen, probeerde de woordvoerder uit te leggen. Toen de Keniaanse ploeg verscheen was net de videocassette vol, er was tijd nodig geweest om de cassette te verwisselen.

Presentatoren van de televisie vallen op door hun wisselende kledij, alsof het een race betreft om het predikaat 'best geklede man'. De presentatrices veranderen dagelijks van kapsel. Dit uiterlijke vertoon verbloemt de inhoud, die zo taai is als ongekookt hondenvoer. Nieuwslezers leggen herhaaldelijk de klemtónen fout, waardoor de informatie overkomt als geheimtaal. Een spraakgebrek van een omroeper kan de verwarring verder bevorderen. Zo had er een, evenals vele van zijn stamgenoten, problemen met de r en de l. Dus ging het nieuwsonderwerp over plaatselijke verkiezingen niet over de 'local elections' maar over de 'local erections'.

Laat ik hier even een zijpad inslaan, om niet de indruk te wekken dat alleen de Keniaanse radio en tv de luchtwegen vervuilen. Neem onze bloedeigen Wereldomroep. In de Nederlandse uitzending naar Afrika moest onlangs de omroeper een eerder opgenomen bijdrage van de Afrika-correspondent afkondigen. Kennelijk had hij zitten slapen want toen het bandje was afgelopen, bleef het enkele seconden stil. Hij wilde zich herstellen maar hakkelde in plaats daarvan een Freudiaanse verspreking: “Dit was onze Afrika-corruptie, eh, eh, onze Afrika-correspondent.”

Het gebrek aan professionalisme op de Keniaanse radio en tv is allang niet meer het gevolg van gebrek aan financiën in een arm Derde Wereldland. In de armere buurlanden Tanzania en Oeganda zijn de radio- en tv-uitzendingen van hogere kwaliteit. De oorzaak? In deze landen zijn de radio- en tv-frequenties de afgelopen jaren geprivatiseerd. De ontstane concurrentie leidde tot een toename van kwaliteit en kwantiteit. In Kenia daarentegen probeert de angstige overheid haar controle over de mediamarkt te behouden, daterend uit de tijd van de éénpartijstaat. Al lange tijd liggen er tientallen onbeantwoorde aanvragen bij het ministerie van Informatie voor het oprichten van een radio- of tv-station. De nationale omroep wordt gecontroleerd door de regering, het tweede tv-station is van de regeringspartij en het derde van een prominente journalist die al jaren samenwerkt met de regering.

Radio en tv betekenen macht in Afrika, de macht van een kleine groep om de bevolking te overtuigen van hun gelijk. In de uiterst autoritaire samenleving van Rwanda kon een groepje extremisten met behulp van de radio in 1994 tienduizenden volgzame boertjes aanzetten tot een massamoord op 800.000 mensen. Wanneer het op de radio te horen valt, dan is het waar. Keniaanse bestuurders spreken op openbare bijeenkomsten tegen plattelandsbewoners alsof deze geestelijk gestoord zijn. “Jullie boeren moeten niet vergeten op tijd te planten.” Een diepgaand inzicht voor ervaren boeren! Op radio en tv wint een dergelijk advies echter onmiddellijk aan waarde: “Bestuurder X smeekte boeren vandaag dit jaar op tijd hun gewassen te planten.”

Prikkelend kritische geluiden vallen er dus niet te horen op de Keniaanse frequenties. Ruimte voor de sinds vier jaar gelegaliseerde oppositiepartijen is spaarzaam en betreft meestal negatieve gebeurtenissen. Radio en tv zijn in Kenia saaie, gezagsgetrouwe, onprofessionele media gebleven. Ze fungeren als papegaaien van de overheid, een soort staatscourant met beeld en geluid.

In Kenia kun je bij het ontbijt op de radio vernemen dat je bent benoemd tot minister. Of ontslagen, zoals een hoge ambtenaar overkwam. Toen hij na de lunch in het restaurant naar zijn staatslimousine terugkeerde, zag hij tot zijn verbazing hoe zijn chauffeur het vlaggetje van de auto verwijderde. De ambtenaar had nog niet het nieuws van één uur op de radio gehoord: hij was met onmiddellijke ingang ontslagen. De ex-ambtenaar moest maar gaan lopen naar huis.