In Brcko stemmen meer Serviërs dan er ooit waren

De manipulatie van kiezers in Bosnië begint karikaturale vormen aan te nemen, en noch de protesten van op de komende verkiezingen toeziende organisaties, noch de bestraffing van overtreders lijkt daar iets aan te kunnen doen. Sterker: de vage tekst van het vredesakkoord laat de overtreders genoeg ruimte om met een minimum aan manipulatie toch binnen de bepalingen van het akkoord te blijven.

Het doel van de manipulatoren van de toonaangevende partijen in Bosnië is niet alleen de bestendiging van hun macht in 'hun' gebieden en de uitschakeling van oppositiepartijen. Het gaat de drie partijen - de Servische Democratische Partij SDS in de Servische Republiek, de Partij van Democratische Actie SDA in het gebied van de moslims en de Kroatische Democratische Gemeenschap HDZ in het gebied van de Bosnische Kroaten - er ook en vooral om, de huidige etnische verdeling te bestendigen. Zoals SDS-bestuurslid Vlado Vrkes het maandag uitdrukte: “De verkiezingen beslissen niet alleen wie waar aan de macht komt, maar ook in welke en in wiens staat we zullen wonen.” Dat betekent dat de partijen in 'hun' gebied zo min mogelijk vertegenwoordigers van de 'andere' etnische groep in de op 14 september te kiezen kantonale en gemeenteraden willen hebben.

Dat doel kunnen ze bereiken dankzij een van de vele vage paragrafen in het vredesakkoord van Dayton. Het bepaalt dat de ingeschreven kiezers kunnen stemmen voor de gemeenteraad van de plaats waar ze zich bevinden, of voor die van de plaats vanwaar ze zijn verdreven of gevlucht. Die keuzevrijheid dreigt van de verkiezingen een farce te maken: de partijen van de etnische zuiverheid hebben de mogelijkheid de kiezers een handje te helpen bij de bepaling van de gemeenteraad waarvoor ze gaan stemmen. Aldus kan op 14 september in talloze plaatsen een etnisch uniforme gemeenteraad uit de stembus komen, de legalisering van de etnische zuivering.

Een voorbeeld is de stad Brcko in het noordoosten, gelegen in het gebied waar de grens tussen de Servische Republiek en de moslim-Kroatische federatie nog niet vastligt. Het is voor de Serviërs, die de stad in bezit hebben, van groot belang die stad in handen te houden, omdat Brcko de smalle corridor beheerst tussen het noorden en het oosten van de Servische Republiek (en Servië).

Vroeger, voor de oorlog, telde Brcko 87.332 inwoners, van wie 44 procent moslims en 21 procent (18.000) Serviërs. Nu wonen er uitsluitend nog Serviërs, 20.000 in getal. Maar er staan inmiddels 50.000 Serviërs als kiezers geregistreerd, meer dan er wonen en meer dan er ooit hebben gewoond: de Serviërs hebben simpelweg tienduizenden vluchtelingen die nooit in Brcko hebben gewoond, gevraagd of gedwongen zich in Brcko te laten registreren. Zelfs als alle vroegere moslim-inwoners van Brcko zich er als kiezer zouden laten registreren, zouden de Servische kiezers de meerderheid blijven vormen. Zo staat bij voorbaat vast dat er in Brcko een door de Serviërs gedomineerde gemeenteraad uit de bus komt.

Srebrenica is een ander voorbeeld. De vorig jaar door de Serviërs veroverde moslim-enclave telde voor de oorlog 37.211 inwoners, van wie 73 procent moslims en een kwart (9.300) Serviërs. De moslims zijn verdwenen of vermoord. Nu wonen er 10.000 Serviërs, van wie er velen uit Sarajevo zijn gevlucht. Maar inmiddels staan in Srebrenica 30.000 Serviërs als kiezer geregistreerd - opnieuw: meer dan er wonen, meer dan er ooit hebben gewoond, en genoeg voor een Servische gemeenteraad, zelfs als alle verdreven moslims (minus diegenen in de massagraven) zich in Srebrenica zouden laten registreren. Ergo: Srebrenica is Servisch en zal Servisch blijven.

De 'vredescoördinator' voor Bosnië, Carl Bildt, eiste gisteren van de toezichthoudende Europese Veiligheidsorganisatie OVSE “een actieplan” om aan die manipulatie een eind te maken en suggereerde dat de gemeenteraadsverkiezingen in Brcko en Srebrenica kunnen worden uitgesteld. Maar het is onbegonnen werk in tienduizenden gevallen per stad te gaan bewijzen dat er is gefraudeerd. Maandag klaagden de moslims dat in Zvornik - nog zo'n geheel 'geserviseerde' stad - elfduizend Serviërs als kiezers zijn geregistreerd die er nooit hebben gewoond. De Serviërs beschikken over een arsenaal van honderdduizenden vluchtelingen uit zowel Bosnië als Kroatië die naar believen ergens in de Servische Republiek in Bosnië kunnen worden geregistreerd. Zulke praktijken zijn trouwens ook schering en inslag in de moslim-Kroatische federatie. De SDA brengt duizenden moslim-vluchtelingen uit Srebrenica over van Tuzla naar Sarajevo, om te voorkomen dat ze in Tuzla in 'multi-etnische' zin besmet raken: Tuzla is de enige stad in moslim-gebied die niet wordt beheerst door de SDA maar door anti-nationalisten.

De OVSE kan maar op beperkte schaal optreden tegen deze electorale vorm van 'etnische zuivering'. Soms is opgetreden als bleek dat kiezers onder druk werden gezet, zoals in Doboj, waar de Bosnisch-Servische autoriteiten de vluchtelingen hulp onthielden als ze zich niet wilden laten registreren in een de SDS welgevallige gemeente. De OVSE eiste en kreeg een openbaar excuus van de SDS en legde de partij een boete op. In Jablanica werd de HDZ gestraft voor de diefstal van ingevulde registratieformulieren. Maar zulk optreden is uitzondering.

Bosnië stevent af op de gelegaliseerde etnische verdeling. En dat is precies wat twee van de drie bevolkingsgroepen wensen.

Volgens een opiniepeiling van eerder deze maand door de Amerikaanse voorlichtingsdienst USIS gelooft 95 procent van de Bosnische Serviërs en 66 procent van de Bosnische Kroaten niet in een Bosnische eenheidsstaat. Van de Bosnische Kroaten vindt driekwart en van de Bosnische Serviërs 96 procent dat 'hun' stuk Bosnië deel moet uitmaken van respectievelijk Kroatië en Servië. Meer dan negentig procent van zowel de Serviërs als de Kroaten acht het uiteenvallen van Bosnië 'onvermijdelijk'.

De moslims blijven wel geloven in het ideaal van het vreedzaam naast elkaar bestaan: 97 procent, om precies te zijn. En tachtig procent blijft ook geloven dat het uiteenvallen nog te vermijden is. De conclusie van de USIS: de bevolkingsgroepen van Bosnië drijven sinds het vrede is eerder verder uit elkaar dan dat ze naar elkaar toegroeien.

    • Peter Michielsen