Grieken vervroegd naar stembus

ATHENE, 23 AUG. Griekenland gaat op zondag 22 september vervroegd naar de stembus. Premier Kostas Simitis heeft dat gisteravond bekendgemaakt na een kabinetszitting waarin hij zijn ministers vroeg hun ontslag in te dienen. President Stefanopoulos zal vandaag, naar verwachting, het parlement ontbinden.

De ontwikkeling werd al enige dagen verwacht. Simitis en andere kopstukken van de regerende socialistische partij PASOK hadden weliswaar maandenlang met klem betoogd dat de regeringstermijn, die in de herfst van volgend jaar afloopt, zou worden volgemaakt - de regering beschikt over een behaaglijke meerderheid van 177 van 300 zetels - maar een toenemend aantal 'realisten' zag aankomen dat de voordelen van vervroegde verkiezingen zoveel groter zouden worden dan de nadelen.

Simitis staat momenteel, na twee overwinningen binnen de eigen partij, een beetje in de reuk onoverwinnelijk te zijn, maar nog belangrijker is zijn grote populariteit, zoals die bij opinieonderzoek aan het licht treedt. Deze is momenteel zeker het dubbele van die van zijn tegenstander, Miltiades Evert, leider van de rechtse Nieuwe Democratie (ND), wiens blunders al spreekwoordelijk zijn geworden. Verkiezingen in Griekenland zijn nog steeds sterk op personen gericht. Als partij staat de PASOK helemaal niet hoger aangeschreven dan de ND bij opiniepeilingen. Een andere factor was de grote pressie van de financiële ministers de verkiezingen te houden voor het indienen van de begroting voor volgend jaar. Zij weten maar al te goed dat deze begroting, wil zij perspectieven blijven houden op aansluiting met de EU, enorme offers zal vragen voor de winter en volgend jaar. Er moet nog een biljoen drachmen (7 miljard gulden) worden gevonden om de begroting sluitend te krijgen en de offers die daarvoor noodzakelijk zijn maken de kans op een verkiezingsoverwinning in die herfst klein. Er is bijvoorbeeld een nieuw partijtje, naar links afgescheiden uit de PASOK onder de populaire Dimitris Tsovólas, dat op dat moment grote successen zou kunnen boeken. Daarentegen krijgt de regering na een overwinning in september armslag voor de rest van de eeuw. Volgens een gangbaar grapje zou Simitis de verkiezingen het liefst al “aanstaande zondag willen houden”.

Natuurlijk is het een beetje tegenstrijdig dat een politicus van wie iedereen weet dat hij verdere versobering zal brengen, zeker zou kunnen zijn van een overwinning op korte termijn. Maar onder het volk heerst nu een stemming van: als we dan toch verder moeten inleveren, dan het liefst bij een leider die 'fatsoenlijk' lijkt te zijn. Simitis heeft ook het voordeel van het 'nieuwe', alsmede van het feit dat hij in Europa zo goed bekend staat. Dat laat de Grieken geenszins onverschillig .

Volgens de grondwet kan de regering de president vragen om vervroegde verkiezingen als daarvoor “een nationaal thema van bijzondere aard” kan worden opgegeven. De recente gebeurtenissen op Cyprus leken de premier zo'n reden te geven, maar minister van Buitenlandse Zaken Pángalos, toch al geen voorstander van vervroegde verkiezingen, adviseerde de premier de jongste crisis op het eiland niet te gebruiken. Simitis komt nu met een hele waslijst van redenen, samengevat in de tirade dat “vele uitdagingen, zowel op het gebied van de buitenlandse als de economische politiek, met het oog op de convergentie met de EU en het krachtig worden in Europa, het nodig maken dat er sprongen worden gezet in plaats van stappen”. Een “nationaal thema van bijzondere aard” kan men dit niet noemen, heeft de oppositie gisteren al meteen gezegd, maar ook in 1977 en 1985 is per vervroegde verkiezingen, door respectievelijk Karamanlis en Andreas Papandreou, al over dit grondwetsartikel heen gelopen.

De leider van een kleine rechtse oppositiepartij, Samarás, heeft geinsinueerd dat de verkiezingen moesten worden vervroegd om die van de Verenigde Staten in november voor te zijn. Er zou wegens Washington, ook terwille van Democratishe verkiezingswinst, een pakket van oplossingen van kwesties met Turkije in voorbereiding zijn waarnaar Simitis zich zou hebben te schikken. En deze premier heeft al tijdens de crisis om het onbewoonde rotseilandje Imia aangetoond, grote concessies te willen doen en daarom de Amerikaanse bemiddelaars nog dankbaar te zijn ook, aldus Samarás schamper.

Voor oppositieleider Evert worden het moeilijke weken. Zijn positie binnen de eigen partij is niet sterk en zijn voorganger Mitsotakis (78) staat klaar om, na een nederlaag, het heft weer in handen te nemen. Niet in eigen persoon, maar in die van zijn populaire dochter Dora Bakoyanni. Een van de kwesties waarmee de Grieken zich meteen al uitvoerig bezighouden is in welk kiesdistrict Dora kandidaat zal worden gesteld. Evert zou haar in een moeilijk district willen hebben, om van een aspirant opvolger af te zijn.