Buiten werking

Het is een merkwaardig geval, de Four Rotating Glass Walls van Bruce Nauman. Al sinds het begin van dit jaar staat deze installatie, die bestaat uit vier filmprojectoren die vier blanco filmpjes draaien, in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam - er is zelfs een aparte zaal voor gereserveerd.

Iedere keer dat ik de afgelopen maanden in Boijmans kwam, bleek het werk echter kapot. Soms stond er een bordje bij met een tekst als 'deze installatie is tijdelijk buiten werking'; een andere keer werkten slechts twee van de vier projectoren. Dan ontbrak wel het bordje - alsof ze er bij het Boijmans al heel tevreden over waren dat ze de Nauman voor de helft aan de gang hadden gekregen. Een bezoek aan de Glass Walls werd zo al snel een running gag - 'even kijken hoeveel Glass Walls er vandaag weer kapot zijn', maar stiekem werd ik er chagrijnig van: hadden ze in het Boijmans geen kunstwerken die de ruimte van die kapotte Nauman zouden kunnen innemen?

Langzaam zijn de Glass Walls echter school gaan maken. Zo werd op Manifesta in Museum Boijmans een iglo-vormige installatie van de IJslandse kunstenaar Olafur Eliasson gepresenteerd. In het begeleidende boekje werd gesteld dat 'De bezoeker (-) in de verduisterde 'dome-tent' de hemel tot in de kleinste details weerspiegeld kan zien, dank zij de heliograaf die bovenop de tent is gemonteerd'. Maar op de deur zat slechts een briefje: 'Defect'. Of neem de installatie Terra Vision van het Duitse Collectief Art + Com, door het Stedelijk Museum in Amsterdam aangekondigd als 'de spectaculairste' van de tentoonstelling Under Capricorn: daarop hing twee weken geleden een bordje met 'Out of Order' - er zat wel een suppoost naast om de resten te bewaken.

Dat steeds meer installaties tijdens tentoonstellingen kapot gaan is jammer maar begrijpelijk - dat krijg je als kunstenaars met heliografen, internetverbindingen en computerprogramma's gaan werken. Veel merkwaardiger vind ik het dat musea zulke kapotte installaties gewoon laten staan. Toen Who's afraid of red yellow and blue van Barnett Newman in het Stedelijk Museum was opengesneden werd het 'lijk' (zoals Wim Beeren, toen directeur, het gehavende doek noemde) onmiddellijk discreet afgevoerd naar de kelder. Tegen de lijken van de IJslandse iglo, Terra Vision, of de Glass Walls mogen de toeschouwers echter aankijken alsof er niks aan de hand is. Het staat wel erg ongeïnteresseerd: een museumdirecteur die kapotte kunstwerken laat staan, lijkt zijn zalen te beschouwen als een opslagplaats, waarin je kunstwerken naar believen kunt exposeren, maar ze even goed op betere (gerepareerde) tijden kunt laten wachten. Van verschil tussen zaal en depot, tussen kapot en niet kapot is zo nauwelijks sprake meer.

Afgelopen zondag was ik opnieuw in het Boijmans, en wie schetste mijn verbazing toen plotseling de Four Rotating Glass Walls wél bleken te werken: op de wanden van de zaal werden, zoals het hoort, vier grauwwitte sneeuwmuren geprojecteerd. Merkwaardig genoeg stond naast de ingang nog steeds het bordje, netjes voorbedrukt met de 'buiten werking'-tekst. Voor sommige musea maakt het blijkbaar niet uit of hun kunstwerken het nu doen of niet - als ze maar niet in de weg staan.