'Onder krakers neemt de onverschilligheid toe'

Het kraken van leegstaande panden begon in de jaren zeventig. Soms ging het bezetten of ontruimen gepaard met geweld. Wat is er geworden van de bezette gebouwen uit die tijd?

NIJMEGEN, 22 AUG. Vloerbedekking ligt in de voormalige drukkerij. Waar eens de persen van de Provinciaal Geldersche en Nijmeegsche Courant dreunden, klinken nu klappen van vechtsporters.

Kraakpand De Grote Broek in Nijmegen is het oudste krakersbolwerk van de stad. Maar het pand heeft zich vanaf de kraak op 3 november 1984 ontwikkeld tot meer dan een onderkomen voor krakers: er is een Autonome Boekwinkel, een alternatieve bibliotheek (Boexat), een eetcafé, een underground-disco (De Onderbroek), een Somalisch café en een intercultureel vrouwenkoffiehuis. En dan is er de ruimte waar Oosterse vechtsporten worden beoefend.

De Grote Broek ligt aan de Van Broeckhuijzenstraat in de Nijmeegse binnenstad. Een enorm pand, dat na de Tweede Wereldoorlog werd bewoond door een auto- en motorhandelaar. Later vestigde zich er een meubeltoonzaal. De kraak in 1984, aanvankelijk bedoeld als protest tegen de Leegstandswet, bleek minder tijdelijk dan gepland: het beviel er zo goed dat een aantal krakers het pand definitief betrok.

Ten tijde van de kraak, in 1984, was de kraakbeweging in Nijmegen al op haar retour. In de hoogtijdagen tussen 1978 en 1982 bewoonden krakers meer dan honderdtwintig panden in de stad. Nijmegen was na Amsterdam dè krakersstad van Nederland. In de Gelderse stad vond ook een grote politieactie tegen krakers plaats. Met tanks, wapens en duizenden agenten werd op gewelddadige wijze de bezetting van een pand aan de Piersonstraat ontruimd.

Vlak voor de ontruiming lieten de lokale bestuurders uit helikopters pamfletten uitwerpen boven de bezetters. Hierin stond dat de politie met scherp mocht schieten. De pamfletten hielpen niet. De actie van de politie ook niet: tot maanden na de ontruiming (volgens het gemeentebestuur nodig om een parkeergarage ter plekke te bouwen) demonstreerden tal van Nijmegenaren tegen de politieactie. De parkeergarage is er nooit gekomen - er staat nu een monument.

Zo gewelddadig is het er in De Grote Broek nooit aan toegegaan, zeggen de bewoners Hein en Louis, die respectievelijk zes en negen jaar in het kraakpand wonen. Al heeft ook De Grote Broek te maken gehad met invallen en - dreigende - ontruimingen. In 1987 was het pand nog uitvalsbasis bij de bezetting van een kantorencomplex in de stad. Daarna werd het betrekkelijk rustig, al waren er vorig jaar geruchten dat het complex verkocht zou worden aan twee Nijmeegse instellingen. Het is er niet van gekomen, iets dat ook de inmiddels 91-jarige eigenaar H. Karel moet betreuren. Sinds de kraak loopt hij jaarlijks een bedrag van 120.000 gulden aan huurinkomsten mis.

De activiteiten die in het pand worden georganiseerd, lopen daarentegen goed. “Er wordt door tientallen mensen meegeholpen. Alleen in het eetcafé al komen wekelijks tussen de 300 en 400 bezoekers”, aldus Hein en Louis.

Beiden zijn tijdens hun studie in De Grote Broek gaan wonen. Beiden braken die studie kort daarop af. Ze kraken volgens eigen zeggen, omdat ze buiten de maatschappij willen staan. Dat begon met demonstraties tegen de plaatsing van kernwapens en de invoering van de studiefinanciering. Het kraken was voor beiden een logisch vervolg. “Je wilt je bezig houden met andere zaken dan die de gewone maatschappij belangrijk vindt”, aldus Louis. “Je wilt een alternatief voor de samenleving, dat zich afzet tegen het systeem, het kapitaal, of hoe je het ook maar wilt noemen.”

De idealen zijn gebleven, de kwaadheid is minder geworden. Je leert relativeren, verklaart Louis. “Misschien maak ik me meer gericht kwaad. Maar mijn kwaadheid is nog altijd een drijfveer. Kwaadheid over hoe het er in de wereld aan toe gaat. Dat je zomaar in de krant leest dat het broeikaseffect vooral nadelige gevolgen zal hebben voor de mensen in Afrika. Zo gaat dat: een select groepje mensen in het westen veroorzaakt iets, anderen krijgen te maken met de gevolgen.”

De kraakbeweging in Nijmegen lijkt bezig met een heuse revival: de afgelopen maanden zijn er verschillende panden gekraakt. Toch wordt er anders gekraakt, menen Louis en Hein. Ging het eerst om protesteren en verzetten, tegenwoordig zijn de nieuwbakken krakers niet op actie uit. “Niet alleen in de gewone maatschappij, ook onder de krakers neemt de onverschilligheid duidelijk toe.”