Friese amateurs wagen zich aan Brecht

In het Friese dorp Jorwert vindt morgenavond het traditionele Iepenloftspul (openluchtspel) plaats. Ruim 45 amateurs van onder meer de plaatselijke toneelverenigingen voeren er dit jaar de 'Dreigroschenoper' op in het Fries.

“In Sinterske Opera', Jorwerd: 23,24,28 en 31/8 en 4,6,7,11,13 en 14/9. Inf.: 06-89 98 766

JORWERT, 22 AUG. Elk jaar wordt in de diepe notaristuin, achter café 'Het Wapen van Baarderadeel' in Jorwert, een intiem theatertje opgebouwd. Omringd door het hoge gebladerte verrijzen houten tribunes en decorstukken. Tot de perenboom, want daar is de natuurlijke grens met de rest van de tuin. Bij de ingang staat een eeuwenoude notenboom, die vele malen als levend decorstuk fungeerde van het Iepenloftspul. Gais Meinsma, die al 43 jaar betrokken is bij de opvoeringen, kijkt naar de repetitie van 'In Sinterske Opera', de Friese vertaling van 'Die Dreigroschenoper' van Bertold Brecht, op muziek van Kurt Weill. “Ik moet nog achter een echte brancard aan met een infuus erbij”, zegt ze als een 'dode' op een bankje van het toneel wordt weggedragen. “De man die het me beloofd had, is nu op vakantie.”

Meinsma (70) verzorgt sinds jaar en dag de rekwisieten voor het Iepenlofspul, dat door de jaren heen is uitgegroeid tot het culturele hoogtepunt van Friesland in de maand augustus. In het intieme openluchttheatertje wordt elk jaar een musical, operette of opera opgevoerd door amateurzangers en toneelspelers van toneelverenigingen uit de omgeving. Vanaf februari wordt er elk jaar geoefend in het bovenzaaltje van het plaatselijke café tegenover de Jorwerter toren. De 'toer' (toren in het Fries) is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van het Iepenloftspul. Drie jaar na de restauratie zakte de elfde-eeuwse tufstenen zadeldaktoren in 1951 als gevolg van een constructiefout in elkaar. Een slag voor het dorp, want er was jarenlang gespaard voor de opknapbeurt ervan. Er werden geldinzamelingsacties gehouden om hem weer op te bouwen. Vanuit de hele provincie stroomde het geld toe. Uit dankbaarheid besloten enkele Jorwerters een taferelenspel op te voeren voor de gevers. 'De klokken fan Jorwert' zou oorspronkelijk in het cafézaaltje worden opgevoerd, maar voor de 35 spelers was die entourage veel te klein. Zo ontstond het idee om buiten te spelen, in een deel van de tuin van notaris Sjoerd van der Hem, die achter het café door loopt. Een traditie werd geboren.

Het Iepenlofstpul trekt zowel toneel- en muziekliefhebbers als mensen die juist afkomen op een Friestalige opvoering. Tevens komen er echte 'Jorwert-gongers' (Jorwerd-gangers) die de sfeer willen proeven van een kleine dorpsgemeenschap en een borrel drinken na afloop in het café. De afgelopen jaren waren er Friestalige opvoeringen van onder meer 'De vrek' van Molière, 'My fair lady', en Shakespeare's 'Midzomernachtdroom'.

Het Iepenloftspul van Jorwert, nauw verbonden aan 'de beam', de 'tún' en de 'toer' is een begrip geworden. Jaarlijks trekt het duizenden toeschouwers, zelfs van over de provinciegrenzen. Bij uitvoeringen stonden de rijen mensen tot ver buiten het dorp om een kaartje te kunnen kopen. Daarom werd in 1991 besloten een voorverkoop in te stellen. Voor 'In sinterske opera' waren de 7.000 kaartjes binnen anderhalve dag verkocht. Dit jaar worden er voor het eerst elf voorstellingen gegeven, een meer dan vorig jaar. Dat is ook het maximum, zegt Meinsma, want de 45 spelers hebben allemaal een baan. “Je kunt van hen niet verwachten dat ze het stuk langer dan vier weken opvoeren.”

Voorzitter P. Vellinga van de Stichting Iepenloftspul verklaart het succes uit de eigen formule die 'Jorwert' heeft opgebouwd. “De combinatie van zang en dans doet het, in combinatie met de kleine, gezellige entourage.”

R. Toering, speler van het Friese toneelgezelschap Tryater, regisseert dit jaar voor de negentiende keer het openluchtspel. Na opvoeringen van populaire stukken als 'My fair lady' en 'Anatevka' koos de commissie, waarin hij zelf overigens ook zit, voor de iets minder toegankelijke 'Dreigroschenoper'. “Na die successen moet je je kop durven uitsteken.” De 'Sinterske opera' is speciaal in het Fries vertaald. “Het is een moeilijk stuk om te spelen', licht Toering toe. “De inhoud en de vormgeving zijn controversieel. Het wordt fragmentarisch gespeeld, maar het heeft veel zeggingskracht.”