Alledaagse elixers; De stille kracht van 'Power drinks'

De stress en vermoeidheid waaronder menig welvaartsburger lijdt, wordt steeds vaker bestreden met voedsel- suppleties, vitamine- preparaten en 'power drinks'. De wetgever verruimde onlangs de mogelijkheden voor 'verrijking' van levens- middelen en de industrie speelt daar dankbaar op in. Drie stukken over vitaliteits- drankjes, -hapjes en -pillen, die tegenwoordig per krat over de toonbank gaan.

Schaterlachend beklimt een ontklede Neptunus, de drietand stevig in zijn hand geklemd, een uitnodigend achterover hangende, naakte Venus. Volgens de verklarende slogan op de reclame-poster van het energiedrankje Black Booster zijn zij just naughty by nature, maar de goede verstaander begrijpt dat het tweetal zojuist het aangeprezen vocht heeft geconsumeerd.

De drank bevat immers een extract van de Guaraná-wortel, die in het Amazonegebied al eeuwenlang bekend staat om zijn prikkelende werking op de seksuele energie.

De goede verstaander weet ook dat in deze tijd van hollen of ten onder gaan niemand meer uit zichzelf over een tomeloze energie beschikt. De uitgebluste mens heeft pepmiddelen nodig en het liefst in een flinke dosis. Alleen cafeïne volstaat niet meer; de accu moet worden opgeladen met extra koolhydraten, taurine (een aminozuur dat zou zorgen voor een goede lichamelijke en geestelijke conditie en dat overigens in Nederland niet mag worden toegevoegd), glucuronolacton (een natuurlijke stof die zou zorgen voor een goede stofwisseling), vitaminen en exotische extracten. In verschillende samenstelling vormen deze ingrediënten de basis voor de energiedranken, de zogenaamde power drinks.

Slechts enkele van deze dranken zijn door de bevoegde instanties goedgekeurd. Er zijn talloze varianten in omloop waarvan niemand precies weet wat erin zit. Deze blikjes, vaak met een buitenlands etiket, zijn niet legaal en dus spannend. Maar ze kunnen ook schadelijk zijn. In sommige dranken is de smart drug ketamine verwerkt, een middel dat dierenartsen gebruiken om hun patiënten te verdoven en dat in combinatie met andere ingrediënten als concentratieverhoger werkt, waarmee deze dranken kunnen belanden in het circuit van de drugs. Behandelt de Hoofdinspectie Gezondheidsbescherming ze ook als zodanig? “Nee”, antwoordt woordvoerder Hugo van Buuren. “We beschouwen ze als frisdranken.” De keuringsdienst onderzoekt momenteel 40 tot 50 duistere soorten pepdrinks. “We onderzoeken welke bestanddelen de dranken bevatten, en als we elementen vinden die niet deugen, melden we dat bij het openbaar ministerie.” Van Buren zucht. “Het is een enorme klus.” Of liever: een enorme plas.

Volgens cijfers van het marktonderzoekbureau Zenith International werd in 1995 in Europa 78 miljoen liter energiedranken geconsumeerd ter waarde van 300 miljoen Engelse ponden. Het bureau signaleerde de komst van 55 nieuwe merken sinds 1994. De Nederlandse Frisdranken-industrie noteert in het jaarverslag over 1995 dat het vrijwel onmogelijk is om een schatting te maken van de omvang van dit segment, op een markt waar jaarlijks 1,5 miljard liter frisdrank wordt gedronken. Dit “gezien het relatief grote aantal aanbieders van energiedranken en omdat energiedranken overwegend op de markt worden gezet door ondernemingen, die zich niet van oudsher bezig houden met de produktie en verkoop van frisdranken.” Men vermoedt dat het in 1995 reeds om vele miljoenen liters ging en verwacht een “aanzienlijke groei, gezien de ervaringen in omringende landen”. De NFI noemt de powerdrinks de meest succesvolle introductie van vorig jaar en een 'opmerkelijke prestatie', omdat de meeste nieuwe smaak- en frisdrankvarianten na een hoopvol begin weer in de vergetelheid raken.

Zo niet Black Booster, Dark Dog, Guvi, Warp 4, Gusto Gingkola of hoe de stimuli ook allemaal mogen heten, die de frisdrankenmarkt vanuit Japan zijn opgestormd. De workaholics daar waren al snel verslaafd aan pepdrinks, Amerika opende alras de poorten en in Europa ging het hek van de dam toen eind jaren tachtig een slimme Oostenrijker de potentie van Red Bull uit Japan erkende.

Wakker geschud door dit succes begonnen ook producenten in omringende landen energiedrankjes op de markt te brengen. Wim Salters, oprichter van The Power Drinks Company van Black Booster, was de eerste die recepten voor Nederland ontwikkelde. Hij richtte zijn eigen bedrijf op en presenteerde de drank vorig jaar februari tijdens een bijeenkomst met veel spanning en sensatie in de hoofdstedelijke disco iT. De toon was direct gezet, onder andere door het uitdelen van verpakte condooms: Don't hang - boost up & BANG.

Salters schokschoudert. “Ik moest het die eerste periode vooral van de publiciteitswaarde hebben. De schijn van illegaliteit, die er nog omheen hing, paste prachtig bij de image-building. Red Bull bijvoorbeeld was nog niet toegestaan in Nederland. Ik heb mijn receptuur bewust precies binnen de toegestane marges gehouden.” Salters deed dat door de omstreden stof taurine niet te gebruiken en slechts 150 milligram cafeïne per liter toe te voegen.

Black Booster - en soortgelijke drankjes die snel volgden - maakten in eerste instantie voornamelijk furore in het house- en undergroundcircuit, maar het duurde niet lang of ook automobilisten (tot schrik van Veilig Verkeer Nederland), carrièrejagers, nachtwerkers, examenkandidaten en scholieren begonnen de stille kracht van de power drink te ontdekken. De energiedrank is sinds kort ook in de Nederlandse supermarkten verkrijgbaar. Betekent dat dat de power drink 'gewoon' is geworden? “Ik hoop het niet”, antwoordt Wim Salters. “Gewoon is niet van deze tijd. Aan die filosofie hebben de energiedranken juist hun succes te danken.” We leven nu eenmaal in een 'magnetron-zestienklepper-turbotijdperk', aldus de fabrikant. “Alles is extreem en snel. De sporten, de auto's, de beats in de muziek, seks en spelletjes. Zozeer zelfs, dat we er niet meer bij stil staan.”

Alle fabrikanten willen nu tot het uiterste gaan. Ook Salters zelf. Onlangs paste hij na een versoepeling van de Warenwet de receptuur van Black Booster aan. De toegestane hoeveelheid cafeïne is verhoogd tot 350 milligram per liter, ongeveer de waarde van vier koppen espresso-koffie. Salters weet exact welke doelgroep hij aanspreekt: “We zijn één grote maatschappij van verwende kinderen.”