Afspraak buurlanden milieu Eemsmonding

NIEUWE STATENZIJL, 22 AUG. Op de dijk bij Nieuwe Statenzijl in de kwelders van de Dollard is de grens tussen Nederland en Duitsland duidelijk te zien. “Waar de koeien staan te grazen is het Duitsland”, wijst C. Alma van de Waddenvereniging. Noordelijker in de Eemsmonding loopt geen landsgrens. Hier zijn Nederland en Duitsland het sinds eeuwen oneens.

Na jaren van onderhandelen zijn nu over het enige gebied tussen Nederland en Duitsland waar de grens niet is afgebakend, afspraken gemaakt over het milieu. Op de MS Warsteiner Admiraal hebben staatssecretaris Patijn (Buitenlandse Zaken) en de Duitse staatssecretaris Jauck (Milieuzaken) het Eems-Dollardmilieuprotocol ondertekend. “Een vrucht van goed nabuurschap”, zei Patijn.

Een echte landsgrens in de Eemsmond komt er voorlopig niet. De Duitsers zijn eigenlijk nog altijd van mening dat de grens vlak langs de Nederlandse kust moet lopen, omdat de Eems een Duitse rivier is. Nederland vindt dat volgens internationale verdragen het midden van de diepste geul als grens moet dienen en die ligt dicht onder de Duitse kust. “Nederland en Duitsland zijn angstig om definitieve afspraken te maken. Het ligt bovendien volkenrechterlijk allemaal erg ingewikkeld”, zegt de Groningse milieugedeputeerde J. van Dijk. Een grensloze Eemsmond is voor de Groningers en de Ost-Friesen volgens hem niet zo'n probleem. “En grensverdrag was wel leuk geweest als curiositeit.” Groningers en Ost-Friesen hebben er altijd, buiten de Tweede Wereldoorlog, altijd in harmonie opgetrokken en ze verstaan elkaar goed. Het protocol is een begin om de zaken beter te regelen, aldus Van Dijk.

Het milieuprotocol is een aanvulling op het Eems-Dollardverdrag van 1960. Daarin werden alleen nautische en waterstaatkundige zaken geregeld. Met het milieuprotocol kunnen de droogvallende platen Paap en De Hond als beschermde gebieden worden aangewezen, afspraken worden gemaakt over de kwaliteit van het water en normen voor lozingen en de samenwerking op het gebied van natuurbeheer kan er mee worden geregeld. Het enige concrete punt is dat de jacht op zeerobben verboden is. Alma van de Waddenvereniging moet er hard om lachen. “Er wordt hier al jaren niet meer op zeehonden gejaagd. Het was alleen nog niet vastgelegd.”

De Waddenvereniging is nauwelijks enthousiast over het milieuprotocol. Het is beter dan niks, maar veel te vaag, weinig meer dan een intentieverklaring. Over de uitwerking van de overeenkomst kan weer jaren worden onderhandeld. “En wij hebben haast. Bijna tegelijk met de ondertekening met dit verdrag krijgt een van de meest smerige fabrieken ter wereld een vergunning zich in Delfzijl te vestigen.” Het Amerikaanse BF Goodrich wil in Delfzijl een chloorhoudende kunststof gaan produceren. Een 'cocktail van gevaarlijke chloorstoffen' zal volgens de milieubeweging in de Eemsmonding worden geloosd. “Het is een fabriek die ze in Amerika zelf niet meer willen hebben. Wat moet de kluut of de zeehond dan met dit verdrag.”

De Eemsmonding is een estuarium: een open, trechtervormige riviermond. Eb en vloed, zout en zoet en nat en droog zorgen hier voor een uniek brakwatergetijdengebied. Het herbergt een grote rijkdom aan bodem- en schelpdieren, die een belangrijke voedselbron vormen voor vissen en vogels. Zo wordt geschat wordt dat tachtig procent van de Noord-Europese kluten tijdens de trek het gebied aandoet.

Na de Tweede Wereldoorlog begon de Eemsmond zich economisch snel te ontwikkelen, vooral de haven van Delfzijl. Toen in 1973 de Eemshaven werd geopend, kwamen de Duitsers met het plan voor de 'Dollardhaven'. Dit was een schrikbeeld voor de milieubeweging, want deze haven zou het gebied vernielen. In 1989 werden de plannen uiteindelijk afgeblazen. “We hebben die jarenlange strijd gelukkig op een haar na gewonnen”, zegt Alma. Hierbij was het gunstig dat er geen grens was, want dat bemoeilijkte de Duitse plannen. “En gelukkig konden wij wijzen op de mislukking van de Eemshaven.”

Samenwerking tussen Nederland en Duitsland in de Eemsmonding is wel een goede zaak, zegt Alma op de dijk bij Nieuwe Statenzijl. Hier is de grens tussen Duitsland en Nederland juist te duidelijk te zien. De Nederlandse kwelders zijn ongerept. Riet, 'zoute grassen' en zee-aster geven de duizenden trekvogels beschutting. Het Duitse deel is niet veel meer dan een gewoon weiland. “Duitsers hebben niet veel kaas gegeten van natuurbeheer. Zij zijn lang zo zuinig niet met hun land. Maar zij zijn wel veel strenger met uitstoot van smerige stoffen.” Alma zou daarom het liefst het goede van beide landen combineren.

Economische ontwikkeling en een streng milieubeleid kan volgens haar in de Eemsmond best hand in hand gaan. Een nieuwe volkswagenfabriek in Emden of de nieuwe waterstofperoxydefabriek FMC in Delfzijl, de Waddenvereniging is er niet tegen. “Dat zijn schone fabrieken. Maar zo'n BF Goodrich is echt uit de tijd. Die moet je nergens meer bouwen.”