Opmerkelijke Ierse rol in wereldluchtvaart

De financiering van Airbus-vliegtuigen is geconcentreerd in Ierland. En American Airlines veegt zijn telefonische reserveringskantoren in Parijs, Londen en andere steden van de kaart ten gunste van centralisering in Dublin. Ierland is ook al een belangrijk centrum voor luchthavenmanagement. Ooit was Ierland met het vliegveld Shannon niet meer dan een tankstop voor transatlantische vluchten. Door financiële prikkels, gunstige belastingverdragen, een behulpzame overheid en het vermogen zich aan te passen aan het snel veranderende luchtvaartbedrijf is het land nu een hoofdrolspeler in de wereld van de luchtvaart.

Van de straalvliegtuigen van Airbus Industrie worden de vleugels gemaakt in Engeland, de cockpits in Frankrijk en de romp in Duitsland. De financiering van deze grote vogels concentreert zich echter in het kleine Ierland. Airbus regelt de verhuur en heeft tevens een speciale afdeling die geld leent aan luchtvaartmaatschappijen die vliegtuigen willen huren van een kantoor op een binnenplaats net buiten St. Stephen's Green in het centrum van Dublin.

En Airbus is niet de enige grote naam binnen de Ierse luchtvaart. American Airlines veegt telefonische reserveringskantoren in Parijs, Londen en andere steden van de kaart ten gunste van een gecentraliseerd Europees reserveringskantoor in Dublin, dat wanneer het volledig bemand is 250 mensen met een uitstekende talenkennis in dienst heeft. Verscheidene grote Japanse banken hebben hier vliegtuigverhuurafdelingen opgericht. En de Ierse luchthavenautoriteit, Aer Rianta, heeft zich van Europa tot het Midden-Oosten en Azië ontwikkeld tot een van de machtigste op het gebied van luchthavenmanagement en belastingvrije verkoop.

Door de combinatie van financieel aantrekkelijke prikkels, een behulpzame regering en het vermogen zich aan te passen aan het snel veranderende luchtvaartbedrijf, is Ierland een hoofdrolspeler binnen de wereld van de luchtvaart geworden. Vliegtuigen van miljarden dollars worden zelfs elk jaar gefinancierd of verhuurd bij het International Financial Services Center (IFSC) in Dublin, waarmee een afgedankt havengebied achter het oude douanekantoor nieuw leven wordt ingeblazen. Toch is er ook sprake geweest van turbulentie. De hevigste hield verband met de financiële moeilijkheden die hoogvlieger GPA Group, een Iers leasebedrijf, in 1993 een duikvlucht lieten nemen. Het luchtvaartwezen is altijd cyclisch en GPA's explosieve uitbreiding dient als waarschuwing voor een snelle kering van het tij, ongeacht hoe goed de zaken er vandaag voorstaan.

De financieringssector van de Ierse luchtvaart heeft de wervelstorm bij GPA echter goed doorstaan en is opgebloeid tot een lucratief bedrijfje van advocaten en financiers, gespecialiseerd in grote passagiersvliegtuigen. “Alles bij elkaar opgeteld is de verhuur nu waarschijnlijk zelfs groter dan voor de problemen bij GPA. De opgebouwde deskundigheid in Ierland is gebleven”, aldus P.J. Mara, adviseur bij GPA en andere leasemaatschappijen.

Vliegtuigverhuurders en -financiers in Dublin hebben waarschijnlijk een ontnuchterende les geleerd van GPA's zondeval. Voor de val was de meeste winst bij GPA afkomstig van financieel gegoochel, dat “een wonderbaarlijk vertrouwen stelde in de waarden van bezittingen”, zegt luchtvaart-analist Keith McMullan van het adviesbureau Avmark International in Londen. “Het was erg speculatief, zoals in de jaren tachtig.”

Deze vorm van speculeren behoort hier voor het grootste deel tot het verleden. “Het leasewezen keert terug naar z'n wortels”, aldus McMullan. “Het wordt nu gezien als een bezigheid waarbij de winst afhankelijk is van het verschil tussen de leaseprijzen en het bedrag dat de maatschappij aan de bank betaalt voor de vliegtuigen.”

Ierland is binnen het luchtvaartwezen geen nieuwkomer. Dankzij de geografische ligging tussen Europa en de VS op de Noordatlantische route speelde Ierland een sleutelrol in de vroegere commerciële luchtvaart, namelijk als tankstation. Hierdoor kon op het vliegveld Shannon in West-Ierland in 1951 de eerste belastingvrije winkel ter wereld geopend worden. Maar door de moderne straalvliegtuigen, die gemakkelijk van de VS naar Europa kunnen vliegen zonder tussentijds te tanken, werd Ierland tot aanpassingen genoodzaakt om zijn positie binnen de luchtvaartindustrie te kunnen handhaven.

Neem bijvoorbeeld het International Financial Services Center (IFSC), een kantorencomplex dat in 1987 werd neergezet in toen nog een van Dublins meest verwaarloosde wijken. Door een bijzondere belastingwetgeving kunnen bedrijven die zaken doen in het speciale kantoorgebied profiteren van een belastingtarief van 10 procent - vergeleken met het gangbare tarief van 40 procent. Dit trok leasemaatschappijen uit Japan, Nederland, Duitsland en verscheidene andere landen aan om hier hun transacties te doen.

IFSC oefent tevens een grote aantrekkingskracht uit door een reeks van bilaterale belastingverdragen tussen Ierland en 27 andere landen. Hierdoor hoeven verhuurbedrijven geen voorheffingen op de rente te betalen over de afgesloten vliegtuigtransacties. Dit stimuleert enorm. “We kopen zeer dure vliegtuigen en daarvoor moeten we geld zien te krijgen uit Londen, Tokio, Hongkong en andere plaatsen”, verklaart Nick Miyamoto, algemeen manager van Itochu Air Lease, een van de vele leasemaatschappijen die gehuisvest zijn in het IFSC. “We moeten onze leningen aflossen en dan is het een groot voordeel dat we geen belasting hoeven te betalen over het rentebedrag.”

Het verhuurbedrijf, onderdeel van de grote Japanse handelsmaatschappij Itochu, verhuurt 20 tot 30 vliegtuigen per jaar, veelal Boeings 737, met een balanswaarde van 500 tot 600 miljoen dollar. Huurders zijn o.a. Iberia uit Spanje, Air Brittania uit Groot-Brittannië en Luxair uit Luxemburg. Het IFSC beperkt zich echter niet alleen tot luchtvaartfinanciering. Tot de meer dan 3.000 mensen die op het 10,8 hectare grote terrein werken behoren fondsmanagers van beleggingsmaatschappijen, herverzekeraars en termijnhandelaren. De fondsmanagers in het IFSC maakten in de afgelopen jaren een explosieve groei mee; ongeveer 21 miljard dollar uit fondsen geregistreerd in Dublin vielen eind vorig jaar onder hun beheer, vergeleken met slechts 3 miljard dollar in 1991. En een afdeling van de New-Yorkse Katoenbeurs heeft hier 40 mensen aan het werk ter uitbreiding van de handelsdag van New York; zij verhandelen valuta-termijncontracten en opties vanaf 08.00 tot 02.00 uur 's ochtends Ierse tijd.

Voor het centrum kwam de belangrijkste impuls evenwel van de luchtvaarthandel. “Vliegtuigverhuur was een van de eerste activiteiten hier en bepaalde het gezicht van het centrum, vanwege de Ierse deskundigheid op dit gebied”, zegt John O'Donnell, directeur van de vanuit het IFSC opererende financiële-serviceafdeling van de Allied Irish Bank, de grootste bank van Ierland. “Ook de andere sectoren profiteerden hiervan, want zodra een vliegtuigtransactie werd afgesloten was het niet moeilijk tevens onderhoudscontracten of overige transacties af te sluiten.”

Het gunstige belastingregime dat voor het IFSC is geschapen lijkt voor de Ierse regering op een moeilijk moment te komen. Ierland probeert momenteel namelijk zijn overheidstekorten en -schulden terug te dringen om aan de criteria te voldoen voor toetreding tot de Economische en Monetaire Unie. Van officiële zijde wordt dit echter ontkend.

De inkomsten van het IFSC bedroegen vorig jaar in totaal 135 miljoen Ierse pond (218 miljoen dollar) onder de belastingwetgeving van 10 procent, zegt Brendan Logue, die de leiding heeft over de financiële-serviceafdeling van het Industriële Ontwikkelingsbureau van Ierland. Zonder deze belastingverlaging zouden de inkomsten volgens hem “bijna nihil zijn - omdat we dan niet zoveel bedrijven hadden aangetrokken”.

Ofschoon Ierland op het politieke toneel geen grote rol speelt, is zijn traditioneel neutrale rol in de wereld van de financiële dienstverlening duidelijk een groot voordeel. Alleen al in het afgelopen jaar heeft Ierland nieuwe belastingverdragen gesloten met Rusland, Polen, Tsjechië en Israel. In sommige gevallen leverden de verdragen bijzondere voordelen op: Ierlands verdrag met Zuid-Korea bijvoorbeeld ging niet uit van de voorheffingen op intresten. Zuid-Korea sloot in totaal slechts twee van zulke verdragen (het andere werd gesloten door Hongarije).

“Het lijkt alsof iedereen met ons overweg kan - Afrikanen, Russen of wie dan ook”, zegt Siobhan Lohan, een advocaat die gespecialiseerd is in vliegtuigfinanciering. Zij werkt bij het grote Dublinse kantoor A & L Goodbody, waarvan 18 advocaten werken op de financieringsafdeling.

Tijdens de Koude Oorlog profiteerde Ierland van zijn neutrale positie buiten de NAVO, door nauwe contacten te onderhouden met de Sovjet-autoriteiten op het gebied van luchtvaart. Deze banden met Rusland hebben stand gehouden tot in de jaren negentig.

Vliegveld Shannon is lange tijd een belangrijke overstapplek geweest voor Aeroflot, en het grootste deel van de vliegtuigbrandstof werd jarenlang geleverd door de Sovjet-Unie in ruil voor landingsrechten. Nu de olieprijzen veel lager liggen is deze ruilovereenkomst opgeheven. Maar het vliegveld is nog steeds een van de belangrijkste overstapplaatsen voor passagiers die vanuit Rusland en andere voormalige Sovjet-republieken naar de VS vliegen of verder. Bovendien krijgen 130 Russische luchtverkeersleiders een training in het Engelse luchtvaartjargon in een commercieel opleidings- en adviescentrum, geleid door Aer Rianta en de Ierse rijksluchtvaartdienst op Shannon. De topman van Aer Rianta, Derek Keogh, heeft enkele jaren geleden Russisch geleerd, net op het moment dat het bedrijf de belastingvrije winkels op de vliegvelden van Moskou en St. Petersburg begon te leiden. Vanaf dat moment heeft Aer Rianta zijn vliegveldmanagement uitgebreid naar de verre plaatsen Karachi, Bahrein en Bangkok. De verkopen van zijn overzeese winkels lopen op tot een totaal van 400 miljoen dollar per jaar.

Het bedrijf hoopt op korte termijn onderhandelingen af te ronden over het verkrijgen van 40 procent van de aandelen in het vliegveld van Birmingham in het Verenigd Koninkrijk. Dit zou een eerste overwinning betekenen van vliegveldmanagement naar mede-eigenaarschap. Bovendien heeft Aer Rianta onlangs een adviesovereenkomst getekend met de Chinese autoriteiten voor het beheer van de belastingvrije winkel op het vliegveld van Peking.

Het is echter niet alles goud wat er blinkt in het belastingvrije rijk van Aer Rianta. De EU is van plan in 1999 de belastingvrije verkoop voor het reizen binnen de vijftien aangesloten landen te verbieden. Dit omdat de marktregels binnen de Unie hierdoor overtreden worden. Onlangs verwierp de Europese Commissie een beroep van de sector voor de voortzetting van de belastingvrije verkoop in de komende eeuw. Het einde van de belastingvrijheid, wat bij de organisaties op vliegvelden op grote weerstand stuit, zal naar verwachting ook het einde betekenen voor een groot deel van Aer Rianta's winkelbelangen op vliegvelden als Dublin en Shannon.

In Shannon is tevens de verhuurmaatschappij GPA gevestigd, die momenteel uit de financiële misère probeert te klimmen. GPA breidde in de late jaren tachtig en vroege jaren negentig veel te snel uit en ging in 1993 bijna failliet na een mislukte aandelenverkoop. Het bedrijf tekende in hetzelfde jaar een financieel-hulpverdrag van 1,35 miljard dollar met GE Capital uit de VS. Het afgelopen voorjaar verkocht het voor 4 miljard dollar aan aandelen via een ingewikkelde deal geregeld door Morgan Stanley. Het doel van deze transactie was GPA's schuld bij de bank te vereffenen en tevens voor voldoende liquide middelen te zorgen om nieuwe acties te kunnen ondernemen, die momenteel een veel hogere waarde bezitten dan in de hyperactieve periode die bijna tot de afgrond leidde.

Tegenwoordig doen veel voormalige werknemers van GPA zelfstandig en minder avontuurlijk financiële luchtvaart-transacties in Dublin. Bij een kantoor van Babcock & Brown bijvoorbeeld, in het oude centrum van Dublin, werken vijf voormalige personeelsleden van GPA. Ze werken momenteel aan de herfinanciering van 450 miljoen dollar van een park van 14 vliegtuigen, die gebouwd worden door Airbus, Boeing, Fokker en McDonnell Douglas. De directeur van de financiële tak van Airbus, John McQuaid, komt ook uit de stal van GPA.

Net als vele anderen binnen de Ierse luchtvaartsector prijst McQuaid de Ierse regering voor het creëren van een vruchtbare bodem voor de sector, door de toegankelijkheid van hooggeplaatste ambtenaren. “De regering is behulpzaam”, zegt hij. “Als er iets niet goed gaat, lost zij het op. En als iets onvoorziene resultaten heeft, kan het hier in Ierland makkelijk rechtgezet worden.”

De regering gaf de vliegtuigverhuurbranche bijvoorbeeld een algehele vrijstelling van de notariële belasting die tot 6 procent bedraagt. Deze is op veel transacties van toepassing, zoals het kopen van een huis. “Al was de belastingheffing maar 1 procent, dan nog is het een hoop geld wanneer je praat over zoiets kostbaars als een vliegtuig”, zegt mevrouw Lohan van advocatenkantoor A & L Goodbody.

Volgens American Airlines heeft de welwillende houding van de Ierse regering haar verhuizing eerder dit jaar naar een nieuw Europees reserveringskantoor vergemakkelijkt. “Dublin is een kleine stad”, zegt William Pattison, het Amerikaanse hoofd reserveringen. “De personen met wie je te maken krijgt kunnen je helpen de bureaucratische weg af te leggen - of het nu gaat om het bestuur van het elektriciteitsbedrijf of mensen die verantwoordelijk zijn voor tijdelijke werkvergunningen. Het is alsof je je kantoor verplaatst van New York naar Lubbock, in Texas - kleinere plaatsen zijn blij je te kunnen helpen met de vestiging.”

Het bedrijf huurt nu een gebouw nabij een van de kanalen in Dublin, niet ver van het Trinity College. Het merendeel van het meertalige personeel is Iers, alhoewel in het buitenland gezocht moest worden naar Nederlands- en Zwitsersduits-taligen voor het beantwoorden van telefoontjes uit Brussel en Zürich.

“Ik heb enkele nationale telefoongebruiken moeten leren”, zegt Nigel Watson, een 21-jarige jongen die Frans en Duits heeft gestudeerd aan de universiteit van Dublin. Wanneer hij een telefoontje uit Frankrijk krijgt neemt hij op met 'American Airlines, Nigel à l'appareil.' Bij een telefoontje uit Duitsland zegt hij echter 'American Airlines, Watson. Gutentag'. “Duitsers zijn veel formeler en gebruiken altijd hun achternaam”, verklaart hij. “Als ik bij een Duitse beller mijn voornaam 'Nigel' zou gebruiken, zouden ze me 'Herr Nigel' noemen.”

Copyright: The Wall Street Journal

Vertaling: Marlous van der Jagt