Toetsenbord moet geen doolhof voor accenten zijn

Het typen van accenttekens op een Nederlands toetsenbord is nodeloos ingewikkeld. Dat komt, aldus Bram de Boer, vooral doordat fabrikanten en importeurs het niet nodig vinden de optie van dode accenttoetsen te benutten. Maar voor gebruikers van Windows is er uitkomst.

Het is al weer enige tijd geleden dat er op deze pagina een artikel verscheen over de vraag hoe je een computer moet kopen. Daarin werd onder andere geadviseerd bij de aankoop te vragen waarom je met een computer niet zomaar accenten kunt tikken. Dat was een slecht advies; wie die vraag stelt krijgt namelijk bijna altijd het verkeerde antwoord. Het juiste antwoord is dat het wèl kan. Als een Noor of een Zweed of een Fransman of Duitser of een Spanjaard op zijn computer achtereenvolgens een en een e tikt, verschijnt er gewoon een é op het scherm. De -toets is een dode toets, net als bij de oude schrijfmachine.

Alleen het Amerikaanse oer-toetsenbord heeft het nadeel dat er geen accentletters mee kunnen worden getikt. Voor de Amerikaan is dat niet erg, want die tikt bijna nooit een accent. Nederland is het enige land buiten het Engelse taalgebied dat nog steeds het Amerikaanse toetsenbord gebruikt. Zo komt het dat de meesten van ons als wij hé willen tikken achtereenvolgens h-NumLk-Alt-1-3-0 moeten intoetsen in plaats van h--e. Nederlanders vinden dat de gewoonste zaak van de wereld. Niemand protesteert. Als we een letter met een accent willen tikken, zoeken we toch gewoon even de ASCII-code op? Erg makkelijk, vooral als je snel een stuk in het Frans wilt tikken.

Niemand schijnt te weten dat er in MS DOS ook de aansturing is opgenomen van een Nederlands toetsenbord met dode accenttoetsen en geen van de Nederlandse importeurs en fabrikanten vindt het nodig daarop in te spelen. Alleen IBM levert al jaren computers met het Nederlandse toetsenbord, waarmee je gewoon letters met accenten kunt tikken. Andere importeurs en fabrikanten gaan nog steeds stug door computers af te leveren met het gebrekkige Amerikaanse oer-toetsenbord. Daardoor hebben wij zonder mokken twintig jaar lang de rompslomp geslikt, waarmee het tikken van accenten op zijn Amerikaans gepaard gaat. Zo werd het Amerikaanse en niet het Nederlandse toetsenbord standaard in ons land.

Nu is er met enige goede wil wel een verklaring te vinden voor deze gang van zaken. Voor de meeste landen ligt het veel meer dan voor Nederland voor de hand dat er in plaats van het Amerikaanse toetsenbord een nationaal toetsenbord werd gebruikt. De Duitser heeft op zijn computer aparte toetsen met Umlautletters, Fransen hebben aparte toetsen waarop de in Frankrijk gebruikelijke letters met accenten voorkwamen en het Noorse en Deense toetsenbord heeft uiteraard het volledige Noors-Deense alfabet van 29 letters, dus met inbegrip van een kant-en-klare ©1a, ae en ⊘. Ze kregen met hun toetsenbord bij wijze van spreken de dode accenttoetsen op de koop toe.

Ik heb de laatste vijftien jaar met geregelde tussenpozen aan leveranciers en importeurs en aan schrijvers van boeken en artikelen over computers gevraagd wat volgens hen de oorzaak is van het feit dat we met onze computers niet gewoon letters met accenten kunnen maken. Dat leverde een triest beeld van gebrek aan kennis op. De meesten hadden nooit van buitenlandse toetsenborden met dode toetsen gehoord en geloofden mijn verhaal gewoon niet; voor een eigen toetsenbord zouden landen als Nederland, IJsland, Denemarken toch veel te klein zijn? Een specialist veronderstelde in alle ernst dat het eigen Nederlandse toetsenbord het niet gehaald had, omdat er waarschijnlijk speciale ingewikkelde software ingebouwd moest worden. Een briefschrijver in NRC Handelsblad tenslotte vond de oplossing: om van het geklungel met de (Nederlandse) computer af te komen moesten we de accenten in de Nederlandse taal maar gewoon afschaffen.

Een flagrant voorbeeld van onkunde was een recensie in een computertijdschrift waar de koop van een IBM-computer met Nederlands toetsenbord werd afgeraden. IBM was overgeschakeld op de nieuwe, universele page 850 - zeg maar de elektronische letterbak waaruit de computer zijn lettertekens put. Dat was oorzaak van wat problemen bij sommige soorten software. De recensent bedacht toen het (onjuiste) verhaal dat die overschakeling nodig was door gebruik van het toetsenbord met dode accentletter. Bovendien: dat makkelijke tikken van accenten was iets voor beginners. Echte kenners programmeren toch even hun toetsenbord?

Zelfs dat is wishful thinking. Sommigen zien nog kans de nodige Alt- en Ctrl-combinaties voor het tikken van letters met accenten te maken. Maar vijftien ASCII-codes of Alt- en Ctrl-combinaties zijn moeilijk te onthouden. Daarom zie je op veel computers lijstjes, waarop je kunt zien welke toetscombinatie bij welke accentletter hoort. Hebt u wel eens geprobeerd aan een buitenlander uit te leggen waarom dat lijstje daar hangt? Alleen wie bedreven is in het programmeren met WordPerfect heeft ontdekt dat hij zijn Amerikaanse toetsenbord zó kan programmeren, dat de daarop aanwezige accenttoetsen dode toetsen worden. Maar deze oplossing is in de meeste boeken over WordPerfect niet te vinden.

Aan het geklungel is nu een einde gekomen voor de gebruikers van Windows. Daarin is sinds de versie 3.1 de aansturing van het Amerikaanse toetsenbord gecorrigeerd, zodat men er nu gewoon accentletters mee kan tikken. Het bestand in kwestie is onder de naam US International in het Windowpakket opgenomen.

Het zou mij niet verbazen als deze verbetering aan de meeste gebruikers ongemerkt is voorbijgegaan, want met de voorlichting hierover is het nog steeds slecht gesteld. Ik heb bij een grote boekhandel een aantal boeken doorgebladerd over WordPerfect voor Windows waarin wordt uitgegaan van het gebruik van Windows 3.1. Ik vond één dun, zwart boekje dat de mogelijkheid vermeldde om gewoon letters met accenten te tikken door na het accent de betreffende letter in te toetsen. In de andere boeken wordt nog steeds volgehouden dat je met een computer geen letters met accenten kunt tikken en dat je je toevlucht moet zoeken tot ASCII-codes of andere omwegen.

Volgens een door mij geconsulteerde auteur van computerboeken is het achterlopen van zelfs vrij recente boeken een gevolg van het feit dat de verandering in vroege exemplaren van 3.1 mogelijk nog niet was doorgevoerd. Het kan ook komen doordat men in de documentatie bij Windows 3.1 en 3.11 vergeefs zoekt naar informatie over de nieuwe aansturing van het Amerikaanse toetsenbord.

Het initiatief van Windows is een wat late stap vooruit die hopelijk spoedig ook in MS-DOS gezet wordt, maar als de auteurs van boeken over Windows en WordPerfect hun lezers op dit punt even gebrekkig blijven voorlichten als zij dat de afgelopen twintig jaar hebben gedaan, dan zullen de Nederlandse computergebruikers, met uitzondering van de lezers van dit artikel, net als in het verleden blijven geloven in het volkssprookje van die onhandige computer die geen accenten kan tikken.

WP 5.1

Men kan in WP 5.1 als volgt op een Amerikaans toetsenbod van de accenttoetsen dode toetsen maken., Kies installatie (Shift F1), dan 5 Toetsen, daarna 4 Maken. Achter Toetsenbord bestandsnaam tikt u bijv. Accenten. Na Return komt u in het Installatiemenu Toetsen definiëren. Kies 7 (Wijzigen) gevolgd door 4 (Maak). Druk op de toets die u wilt “doden”, bijv.: Tik achter Beschrijving bijv. accent aigue. Na Return zit u in het Wijzigkader en ziet met daarop de cursor. U tikt nu twee maal Ctrl-v. Op het scherm verschijnt [v]. Twee maal, omdat de eerste code v een aanduiding is dat wat er na komt geen letter, maar een commando is. De tweede v maakt deel uit van dit commando. Toets twee maal F7 in. Hert nieuwe toetsenbord is in de lijst gemarkeerd. Kies 1, selecteren.

Het Amerikaanse toetsenbord heeft geen trema. Daarvoor kan men op dezelfde manier het aanhalingsteken '' gebruiken. Het nadeel is dat u dan om een aanhalingsteken te krijgen de ''-toets twee keer moet indrukken.

Windows

In Windows 3.1 is de procedure als volgt: Klik op Configuratiescherm in de Hoofdgroep. Klik op Internationaal. Klik op het tekstblok achter Toetsenbordindeling. Zoek met behulp van de pijltjes de indicatie VS Internationaal en markeer deze. Klik op O.K.. Wat er dan gebeurt hangt af van de computer. Misschien vraagt de computer om een diskette van de set Windows-diskettes. Bij sommige computers worden die niet bijgeleverd; soms staat de inhoud daarvan ergens op de harde schijf. In dat geval moet u even contact opnemen met de leverancier.