Uit het steen gepeld

Waaraan doet de Baikal niet allemaal denken? Aan een monnikenklooster op de berg Athos, aan een middeleeuwse burcht, aan een compleet bergdorp tegen de voet van een robuuste vestingtoren, maar ook aan een kleine theaterstad van de hand van niemand minder dan de architect van het Bonnefantenmuseum in Maastricht, Aldo Rossi. Stuk voor stuk lijken de hierboven opgesomde bestemmingen zeer aannemelijk voor het ongeveer tien verdiepingen hoge bouwwerk.

Zeker als je door je oogharen kijkt, zie je een machtige vorm die niet is opgebouwd, maar eerder is ontstaan als een beeldhouwwerk, door stukken steen van buitenaf weg te hakken. De tempels in het Indiase Ellora zijn op deze wonderbaarlijke manier tot stand gekomen. 'Diapositief' is misschien het beste woord voor deze bouwmethode. De vrijstaande, overdadig versierde tempelgebouwen zijn van bovenaf, te beginnen bij het dak, met engelengeduld uit het steen gepeld.

Vorige week verscheen in een aantal kranten de foto van de Baikal en ik kon mijn ogen niet geloven. Een volkomen tijdloos beeld van wat in werkelijkheid een reperatiedok is geweest voor onderzeeërs in de vroegere Sovjet-Unie. Het voormalige herstellingsoord voor onderzeeboten is ruim honderd meter lang en veertig meter hoog en geheel samengesteld uit stalen platen. Met de bedoeling te worden omgebouwd tot een drijvend hotel, heeft het ijzeren bergdorp anderhalf jaar in het Duitse Bremerhaven gebivakkeerd. Het gevaarte lijkt geknipt voor hotel, net zo goed als voor een gevangenis. Maar kennelijk kwam er een kink in de kabel, want de Baikal is ter veiling gebracht en door een Turk gekocht voor een half miljoen mark. De foto laat zien hoe het magistrale bouwwerk van Bremerhaven naar Izmir wordt gesleept.

Wat de nieuwe Turkse eigenaar met Baikal van plan is, wordt nergens vermeld, maar dat hij voor een schijnbedrag in het bezit is gekomen van een van de intrigerendste bouwwerken ter wereld staat vast. De Baikal is een contaminatie van uiteenlopende architectonische stijlen en tradities. De nagenoeg blinde toren - de gelijkenis met Mendini's toren van het Groninger Museum is opvallend - is een manifestatie van robuuste Moorse vestingarchitectuur. Met de heuvelachtige opbouw boven een recht gestileerde sokkel zou de Baikal kunnen doorgaan voor een van de drie kleine slagschip-eilanden voor de kust van Marokko ten zuidoosten van Ceuta. De wijze waarop de strakke kazerne-achtige bouwlagen op elkaar zijn gestapeld is niet los te zien van de modernistische traditie. Maar ook bepaalde deconstructivistische principes van architectonische avantgardisten als Peter Eisenman en Frank Gehry gaan in de kolossale staalklomp schuil.

De zorgvuldig gedoseerde raamverdeling op vrijwel alle verdiepingen van de weerbarstige creatie zal zeker langs volstrekt functionele weg zijn ontstaan. Aan de vormgeving van het reparatiedok is geen enkele ontwerper te pas gekomen. Dat verklaart de natuurlijke schoonheid van de compacte massa, zoals een oude boerenschuur esthetisch vaak onweerstaanbaar aantrekkelijk is.

De foto van de Baikal heb ik lang moeten bestuderen, voordat ineens, dwars door de stalen platen heen, de enige werkelijke bestemming zich openbaarde. Wat daar zonder merkbare golfslag, door het nietige sleepbootje wordt voortgetrokken, is de Paardenkathedraal. De naam van het theatergezelschap heb ik altijd raadselachtig gevonden, maar nu ik weet welk gebouw erbij hoort, heeft de Paardenkathedraal - hier op weg naar Izmir - voor mij geen geheimen meer.

    • Max van Rooy