Hollands Dagboek

Lex Winkler(46) is arts. Na zijn opleiding tot neuroloog volgde hij een tropencursus. Sinds 1985 werkt hij voor Artsen zonder Grenzen, eerst als arts en coördinator in Cambodjaanse vluchtelingenkampen, later op het hoofdkantoor in Amsterdam als projectmanager en - vanaf 1992 - als operationeel directeur. Op 1 juli volgde hij Jacques de Milliano op als algemeen directeur. Lex Winkler is getrouwd met Paulette Mostart, eveneens werkzaam voor Artsen zonder Grenzen. Hij heeft drie kinderen, Tom (10), Michiel (8) en Marlou (bijna 3).

Woensdag 7 augustus.

Door het Vondelpark fiets ik, als elke ochtend, naar ons kantoor op het Max Euweplein. Vandaag wacht een dag met korte en lange vergaderingen. Door de wijd open deur loop ik Phil tegen het lijf die net naar buiten komt. Hij is op weg naar Oeganda om een van onze coördinatoren die uit anonieme hoek bedreigd wordt, te vervangen. We wilden geen risico nemen omdat het nog niet duidelijk is hoe serieus de bedreigingen zijn. Ik wens Phil succes en woon vervolgens het dagelijkse halftien-overleg bij waarin de belangrijkste ontwikkelingen in de projectlanden aan de orde komen. In tien minuten tijd flitsen de gebeurtenissen van de afgelopen dagen over tafel. De focus is de laatste weken vooral gericht op de landen rond de Grote Meren: Rwanda, Burundi en Zaïre. Berichten over veiligheidsproblemen en moeilijkheden bij de uitvoer van het werk. Ik luister in de rapportages vooral naar aanknopingspunten die het organisatiebelang raken en probeer de grote lijn te ontdekken. Na afloop van het overleg vraag ik aan een aantal directe medewerkers hoe zij denken over de veiligheidssituatie in Burundi. Als operationeel directeur, mijn vorige baan, waren dit soort inschattingen dagelijkse kost. Maar als algemeen directeur laat ik dit werk over aan anderen. Een overgang waaraan ik nog moet wennen.

Mijn dag is verder gevuld met gesprekken met diverse mensen en vergaderingen. Ademloos luister ik naar de vakantie-horror van medewerkster Carlijne die een nacht in zee heeft gedreven nadat haar veerboot in een paar minuten tijd was gezonken, ver uit de kust bij Sulawesi in Indonesië. Reddingsboten waren er niet, maar zwemvesten gelukkig wel. Een tiental mensen heeft het niet overleefd.

Uitgebreid bespreek ik met Ton de veranderingen binnen de organisatiestructuur die wij al enige tijd uitproberen. In een aantal maanden moeten we zicht krijgen op hoe het verder moet. De veranderingen moeten leiden tot een efficiënter managementsmodel, korte beslissingslijnen en daarmee tot een kwaliteitsverbetering van de projecten. Voortgaan op de oude weg zou ons uiteindelijk in de klauwen van de bureaucratie drijven. Dat we de durf hebben dit grondig aan te pakken maakt het tot iets bijzonders om directeur van Artsen zonder Grenzen te zijn.

Opgebeld door Jan Montijn of ik zijn expositie wil openen. Aquarellen van onder andere de vluchtelingenkampen in het Thais-Cambodjaanse grensgebied. De zachte kleuren en de vage contouren van de kampen, waar ik samen met Paulette zo lang heb gewerkt, vangen de melancholie van het Khmer-bestaan in ballingschap. Door zijn verzoek komen de herinneringen omhoog. Ik breek de gedachtenstroom af en ga op zoek naar de juiste datum van de vernissage.

Weer terug naar het management. Kwartaalrapportages, begrotingen en ramingen. Met een aantal afdelingshoofden ben ik een goede twee uur bezig de resultaten en verwachtingen door te nemen. Via de cijfers kom ik op een aantal inhoudelijke onderwerpen. We willen naast de curatieve zorg voor mijnslachtoffers, meer betrokken zijn bij de bestrijding van landmijnen. Ik steun het idee er een prioriteit van te maken. Ik heb teveel door mijnen veroorzaakte ellende gezien.

Tijdens mijn eerste bezoek aan een Cambodjaans ziekenhuis, jaren geleden, zag ik tientallen mijnslachtoffers met hun amputatiestomp in potten fysiologisch zout hangen om de wondgenezing te bevorderen. Pijnstillers waren niet voorhanden. Emotionele beelden, al was de behandeling effectief.

Thuisgekomen zingt Marlou hardop Sinterklaasliedjes bij het kijken naar haar favoriete video Sneeuwwitje. Haar twee broers zijn uit logeren en ze heeft het rijk alleen. Ik loop twee rondjes Vondelpark en val met een boek in slaap.

Donderdag

Bij mijn kamer gekomen zie ik dat Linda, mijn assistente, terug is van vakantie. Felicitaties voor haar verjaardag die ik even later nog eens herhaal als ze mij vertelt dat ze in verwachting is. We maken een plan om mijn nieuwe kamer om te vormen tot een leefbare ruimte.

'Such is life in China'. Aan het eind van de ochtend bespreken emergency-manager Jules en ik de voortgang in de 'overstromingsprojecten' in China. Miljoenen mensen zijn door het water op de vlucht gedreven in een gebied dat een groot deel van Europa zou beslaan. Als je je dit realiseert is de aandacht van de media disproportioneel klein.

Tussen de middag bij mijn tandarts voor de APK van mijn gebit.

's Middags een gesprek met Wilna, de verantwoordelijke voor de Grote Meren: Burundi, Rwanda en Zaïre. Ze is net terug van een uitgebreid bezoek. De situatie in Burundi is zorgwekkend. De teams staan onder grote druk. Er valt zoveel te bespreken dat wij besluiten morgen door te gaan.

Met Pim spreek ik over het congres dat Artsen zonder Grenzen aan het eind van het jaar gaat organiseren. De interesse is nu al groot en het belang is duidelijk. De bijzondere aard van ons medisch werk in conflictgebieden levert een groot aantal interessante invalshoeken op die het waard zijn gedeeld te worden. Het uitbreiden en versterken van de medische netwerken zie ik als een van mijn nieuwe taken.

's Avonds train ik een uur in het Amsterdamse Bos. Michiel is terug van zijn eerste echte logeerpartij. Hij heeft zichzelf overwonnen en hij is uitgelaten en trots tegelijk.

Vrijdag

Naar BBC Breakfast News gekeken. Het alternatief voor de radio. Ik vraag me af hoeveel van onze medewerkers, in alle uithoeken van de wereld, verslaafd zijn geraakt aan het ritueel van het zoeken naar de nieuwslezer op de frequentieband terwijl sonore klanken van het nieuws aanzwellen en weer zachter worden onder het gekraak en gefluit van de ether.

Linda laat weten wat later te komen. Haar hond is vannacht dood gegaan.

Ik lees brieven, rapporten en ploeg dossiers door. 'Waar en hoe moet deze informatie de organisatie in', zijn nu voor mij de vragen geworden.

Uitgebreid gesproken met Frances, ex-coördinator in Rwanda. Ze heeft het niet makkelijk gehad. De onderhandelingen met de regering omschreef ze als 'Chinese water torture'. Ze pleit er voor meer te doen in Rwanda. Vooral omdat het westen van het land zo instabiel is. Onverbloemd geeft ze kritiek op een aantal aspecten van de samenwerking met het hoofdkantoor. Dat koppel ik later terug in de besprekingen met de betrokken medewerkers.

Met Wilna verder over de Grote Meren, de boycot van Burundi en de politiek. Kan de humanitaire hulp doorgang vinden, ook onder de boycot? Ze denkt van wel. Wilna vindt ook dat wij ons werk in Rwanda moeten voortzetten.

Thuisgekomen ligt Tom op de bank. Ook zijn logeerpartij is voorbij. Hij is ziek teruggekomen maar het was leuk.

's Avonds met Paulette naar de verjaardag van goede vriend Lou. Hij heeft nog voor Artsen zonder Grenzen gewerkt in Ethiopië en op de Filippijnen. Maar dat is alweer een tijdje geleden.

Zaterdag

Mijn dochter wil uit bed. De handelingen die ik slaapdronken uitvoer hebben niet de gewenste volgorde, dat had ik beter niet kunnen doen. Een half uur later is de rust hersteld en zit zij met een fles pap in de hand, terwijl ik de krant lees.

Telefonisch contact met Ellen, onze coördinator in Burundi. De grenzen lijken echt dicht, op een enkel transport van voedsel of hulpmiddelen na. De sfeer in de hoofdstad Bujumbura vergelijkt zij met de dagen van vlak voor de genocide in Rwanda, april 1994. Ze was in Kigali terwijl de mensen in de huizen om haar heen werden vermoord. De nieuwe machthebber (via een staatsgreep, de reden voor de boycot) zou wel eens kunnen aanblijven. Mijn voorgenomen reis naar Burundi zal even uitgesteld moeten worden.

Met Bas naar de golfbaan om mijn handicap te verlagen. Onze club onderscheidt zich door een licht John Daley-gehalte. De keus voor de middag was tussen Artis met de kinderen of golfen met Bas. Uiteindelijk gaan de kinderen met Paulette naar Artis en ik naar de golfbaan. De meeste dieren kende ik trouwens toch al. Het onvermijdelijk schuldgevoel wordt mede aangewakkerd door de asociaal lange tijdsduur van dit spel. Het wordt overigens helemaal niets, misschien toch een neuspleister de volgende keer.

Zondag

Marlou uit bed gehaald. Sneeuwwitje aangezet en de kranten doorgelezen. Zondags ontbijt met het gezin. Vervolgens naar de tennisbaan en daar gehakt gemaakt van de Amsterdamse huisarts Huib L. Veel lovegames op rij. Huib slaat van gif zijn racket stuk. Dat doet extra goed. De regen spoelde ons vervolgens de baan af.

Tim Maestro belt uit Bangkok en doet verslag van het World Aids Congres in Vancouver. Wij kennen elkaar al jaren en spreken regelmatig over de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van aids. Aidsprogramma's nemen een steeds belangrijkere plaats in binnen de noodhulpprogramma's van Artsen zonder Grenzen. Later deze week ontmoet ik hem in Bangkok om mogelijke vormen van samenwerking door te spreken.

In de middag gaan we met de boot van Huib en Trees de Amstel op en brengen we een bezoekje aan de Parade. Ook hier maakt een wolkbreuk een eind aan de pret. Thuis blijkt de kelder - mijn werkkamer - onder water te staan. Lekkage door een open raam of toch het grondwater? Het water staat ongeveer drie centimeter hoog.

Ik probeer een aantal SOS-diensten die 24 uur klaar staan. De gesprekken vlotten niet erg. Beelden van mannen doemen op die onderuit op de bank, met één oog op de video, de zin van hun werk aanprijzen. In een van de komende 24 uren, maar niet vandaag.

Paulette en ik beginnen zelf aan de drooglegging. We scheppen de kelder leeg met een blik zonder de bijpassende stoffer. Vele uren later zien we de eerste resultaten van dit rugbrekende werk.

Maandag

Een paar uur geslapen. Er hangt een wat muffe warme vochtgeur in huis. De benedenverdieping is veranderd in een slagveld met de vloerkleden die drogen voor de gloeiende verwarming. De kinderen zitten er zwijgend tussen. Vandaag is het hun eerste schooldag.

De taaie dag wacht met vooral een lange directievergadering waarin de reultaten van het tweede kwartaal aan de orde komen. Een humanitaire organisatie wordt gemanaged als ieder bedrijf. De teruglopende medicijnen-distributie in Bosnië drukt de 'omzet' wat. De oorzaak: vrede. Dat is tenminste een positief signaal, voorlopig althans.

We bereiden de stafvergadering van aanstaande woensdag voor. Tussen de vergadering door heb ik telefonisch contact met Jeff in Peking. Het water lijkt in een aantal provincies verder te zakken, maar in een gebied in Hunan parkeren nog honderdduizenden mensen op dijken.

De vluchten naar Burjumbura zijn nu echt allemaal gestopt.

Thuis gekomen knijpen we voor de laatste keer de dweil uit. Er hangt nu al een schimmelgeur in de kelder. Ik ben uitgeteld.

Dinsdag

Michiel is jarig. We staan allemaal vroeg op. Van alle cadeaus maakt de 'slechte' Batman de meeste indruk. Marlou naar de crèche gebracht en dan aan de slag.

In het halftien-overleg veel aandacht voor Liberia. Door de anarchistische situatie en criminele bendes verliest de humanitaire hulp zijn betekenis. Voorraden, auto's, alles wordt geplunderd. Zo kun je niet meer werken. Er is een afspraak gemaakt met de andere internationale hulporganisaties dat er alleen nog levensreddende hulp wordt geboden. Maar deze eensgezinde strategie lijkt uit elkaar te vallen naarmate de chaos in Liberia voortduurt. Ik denk zelf dat alleen een krachtdadiger politiek optreden gesteund door een beter functionerende interventiemacht indruk maakt op de 'warlords'.

Later in de middag hoor ik van Wilna dat de grenzen met Burundi voor humanitaire hulp toch open gaan. Het lijkt de ingeschatte richting op te gaan.

Thuisgekomen is het feest voor Michiel in volle gang. Ik moet het helaas onderbreken voor een vergadering op kantoor. Weer terug zorgeloos drinken temidden van een grote groep vrienden en hun kinderen. De spullen voor mijn reis van morgen gepakt. Slapen.

Woensdag 14 augustus

Met Jeroen gesproken over de situatie in Sri Lanka. Ondanks alle ellende en aanslagen is het mogelijk afspraken te maken met de twee strijdende partijen. Daardoor komt er meer ruimte voor ons werk. In een land als Liberia, dat wordt verscheurd door diverse elkaar bestrijdende groeperingen, is het veel lastiger werken. De scenario's verschillen. Deze trends in de humanitaire hulp wil ik nauwgezet blijven volgen omdat ze tot veranderingen in beleid kunnen leiden.

Na de stafvergadering in snel tempo naar Schiphol. Op de valreep meldt Wilna dat ook het Rwandese ministerie van gezondheid Artsen zonder Grenzen verzocht heeft te blijven.

Ik heb alle attributen bij me om tijdens de vlucht naar Bangkok te slapen. Hoofdkussen, nekkussen en oogmasker. Ik slik een halve paracetamol en hoop in slaap te vallen.