Een trouwe matroos

Opnieuw is van een wereldberoemde foto het ware verhaal achterhaald. En zoals dat gaat blijkt de werkelijkheid niet helemaal te stroken met de symbolische lading die het beeld voor miljoenen heeft gekregen. De nuchtere feiten die nu na ruim een halve eeuw tevoorschijn komen ontkrachten de historische foto echter niet, ze voegen er een nieuwe, aandoenlijke dimensie aan toe.

De matroos die in 1945 op Times Square, in New York, een verpleegster innig omhelst om het einde van de Tweede Wereldoorlog te vieren werd vastgelegd door de fotograaf Alfred Eisenstadt. Het beeld leek een van de beste uitdrukkingen van de spontane vreugde over de overwinning op Japan, het einde van de oorlog, het nieuwe leven dat nu eindelijk kon beginnen. Het Amerikaanse tijdschrift Life publiceerde de foto op 27 augustus 1945, in zijn nummer over VJ Day, 14 augustus, de dag waarop hele land vierde dat Japan verslagen was. “Midden op Times Square in New York,” luidde het bijschrift, “grijpt een meisje in het wit haar tasje en haar rok vast, terwijl een vrijmoedige matroos haar recht op de mond kust.”

Op de opiniepagina van The Wall Street Journal van gisteren onthult dominee George Byron Koch uit Chicago namens de inmiddels 75 jaar oude matroos dat er geen sprake was van spontane hartstocht of vrijmoedigheid. En zelfs niet van een overwinning op Japan. Dat laatste is ook op de foto te zien, al is het 51 jaar lang door geen mens opgemerkt.

Toen de foto voor het eerst verscheen herkende Mary Ann Reynolds onmiddellijk haar man Jim in de matroos, en ook haar moeder twijfelde geen moment. Maar Jim, de seiner tweede klasse bij de marine met wie ze op 24 mei van dat jaar was getrouwd, ontkende met grote stelligheid. En hij kon ook bewijzen dat hij op 14 augustus helemaal niet in New York was, maar in Californië. Zij was niet overtuigd, maar hij volhardde in zijn ontkenning, en daar lieten ze het verder bij. Het leven ging door, ze kregen vier kinderen, hij gaf les aan een school in Chicago, het huwelijk hield stand. In maart van dit jaar overleed Mary Ann, na een verblijf van anderhalf jaar in een verpleegtehuis, met, zo schrijft dominee Koch in zijn artikel, “Jim elke dag aan haar zijde”.

Onlangs werd de identiteit van het meisje in het wit bekend. En gisteren, precies op 14 augustus, trad Jim Reynolds via zijn dominee naar buiten met het verhaal waarom hij de man op de foto niet kon zijn, maar het toch was. De oplossing van het raadsel ligt in de verkeerde voorstelling die Life en Eisenstadt hebben gegeven van de datum waarop de foto is gemaakt.

Reynolds was net teruggekomen uit Engeland toen op 8 mei de overwinning van de Geallieerden in Europa werd gevierd, VE Day, Victory in Europe. Op Times Square sprak een fotograaf hem aan, met het verzoek te poseren met een vrouw in een verpleegstersuniform. Reynolds weigerde, aldus de dominee, hij was immers verloofd. Maar Eisenstadt hield aan. Kon hij hem echt niet uit de brand helpen? Verlegen en met tegenzin ging Reynolds, die nu eenmaal graag behulpzaam was, uiteindelijk akkoord.

De fotograaf regisseerde de foto zorgvuldig, tot aan de positie van de handen en de stand van de lippen aan toe. De kracht van het beeld, met de als in een tango achterover hangende vrouw en haar in overgave geknakte knie, werd kennelijk niet meteen herkend want de foto verdween in het archief. Pas drie maanden later werd hij daar weer uitgevist, als illustratie voor het nummer over VJ Day. Dankzij het zwijgen van Reynolds kwam die journalistieke misleiding al die jaren niet aan het licht. Precies zoals Reynolds op zijn beurt gesteund werd in de leugen tegen zijn vrouw door de publicatie van de foto als illustratie van VJ Day.

Maar het donkere uniform van Reynolds (en een aantal andere matrozen op de foto) geeft aan dat de foto moeilijk in het hart van de zomer genomen kan zijn, als het in New York snikheet is en zeelieden doorgaans een wit uniform dragen. Op 8 mei was het blauwe uniform de standaarddracht, aldus dominee Koch in The Wall Street Journal.

Na 51 jaar, schrijft hij, wil Jim dat iedereen zijn bekentenis hoort: hij is de man op de foto, maar hij heeft altijd van zijn vrouw gehouden, hij heeft haar nooit willen kwetsen, hij is haar altijd trouw gebleven. Wie naar de foto kijkt kan voortaan twee verhalen zien. Het verhaal van de verlegen matroos en dat van de vrijmoedige matroos. Het eerste is de historische waarheid van Jim Reynolds. Het tweede is de artistieke en symbolische waarheid van een foto die geen toelichting behoeft, de waarheid van Alfred Eisenstadt.

    • Juurd Eijsvoogel