Zwemrimpels

Als je lang zwemt, krijg je eerst rimpels op je vingers, dan op je tenen, daarna op de rest van je handen en voeten, maar niet op je buik, rug, benen en armen. Hoe kom je aan die rimpels, waarom gaat niet je hele lichaam rimpelen, moet je het water uit als je ze krijgt en hoe verdwijnen ze weer?

Helemaal aan de buitenkant van je lichaam bestaat je huid uit dode cellen. Levende cellen zijn rond, of zien er uit als een dik worstje of een kubus. Maar deze dode huidcellen zijn zo plat als een pannenkoek en liggen schots en scheef over elkaar. Toch is het laagje dode cellen op de meeste plaatsen dunner dan papier. De cellen kun je zonder microscoop niet zien. Het buitenste huidlaagje heet in het latijn, dat de dokter tijdens zijn studie moet leren, stratum corneum, wat 'laag van hoorn' betekent. De dode cellen bevatten het eiwit keratine, waar ook je nagels en haren van zijn gemaakt.

De dode huidcellen zijn een slijtlaag en een beschermlaag. De huid beschermt ons tegen bacteriën en virussen die ziekten kunnen veroorzaken. De huid laat ze niet binnen. Pas als je huid kapot is en je een wond hebt, loop je kans op infecties.

Het buitenste van je huid is ook een mooi anti-sliplaagje. Iedere keer als je iets aanraakt en als je ergens langs strijkt, raken er verder wel wat dode cellen van de huid los. Overal laat je je huidschilfertjes achter.

Alle huidcellen bij elkaar vormen de opperhuid en het binnenste laagje daarvan (de stratum basale) groeit voortdurend. De jonge levende cellen zijn nog mooie kubusjes. De nieuwe cellen duwen de oude naar buiten. Hoe verder ze naar buiten komen hoe platter ze worden, hoe minder ze leven en hoe droger ze worden. Het duurt een week of vier voor een nieuwe cel dood aan de buitenkant komt. Onder de groeiende laag ligt nog steunweefsel, dat er voor zorgt dat je huid niet afzakt en om je lichaam slobbert. In die laag van ongeveer 2 millimeter dik liggen ook zweetkliertjes en talgkliertjes (waar het huidvet uit komt), helemaal onderin zitten de haarzakjes waar haren uit groeien.

Door die huid omgeven plons je dan het water in. Water gaat normaal gesproken niet door je huid heen. Als je je handen wast, loopt het water niet naar binnen maar drupt gewoon van je handen af. Je huid beschermt je tegen het water en dan vooral weer die over elkaar liggende dode pannenkoekcellen, waar ook nog wat huidvet op zit. Maar als je een tijd zwemt, dringen er langzaam maar zeker watermoleculen tussen die pannenkoeken. Er komt zoveel water tussen en ook een beetje in de dode cellen. Daardoor zwellen ze op en zetten ze uit. Maar de huidlaag daaronder, waar de pannenkoekenlaag op vast zit, zet niet uit, want daar zitten levende cellen die al met water zijn gevuld. De bovenste laag die uitzet maar vastzit aan een laag die even groot blijft, kan twee dingen doen: loslaten of rimpelen. Gelukkig gebeurt het laatste.

Heb je wel eens opgemerkt dat de rimpels eerst op je vingertoppen verschijnen en daarna pas op de rest van de handen? En op je armen en benen en buik en rug komen nooit rimpels, hoe lang je ook zwemt. De rimpels komen eerst op je vingertoppen omdat daar de laag dode cellen dik is. Je huidcellen hebben al vroeg geleerd dat op je vingers de meeste slijtcellen nodig zijn, voor als je eens valt en je handen uitsteekt en over de grond schuurt. Zo'n dikke laag neemt veel water op en gaat rimpelen, maar in de dunne opperhuid op je buik past maar weinig water en die gaat niet rimpelen.

In een bad met warm water waar ook zeep in zit, moeten de rimpels eerder komen dan in het zwembad. Het warme badwater en vooral de zeepmoleculen zorgen ervoor dat je huid sneller water opneemt. Alleen als je uren in het water blijft, loopt je huid gevaar dat hij loslaat. Mensen die het Kanaal overzwemmen, tussen Groot-Brittannië en Frankrijk, smeren zich in met een dikke laag vet. Dat is tegen de kou, maar ook om hun huid te beschermen.

Als je je afdroogt na het zwemmen, zijn de rimpels niet meteen weg, want het water zit in je huid en dat krijg je er met een handdoek niet uit. Maar na een tijdje is het water weer uit je huid verdampt en zijn de rimpels verdwenen.

    • Wim Köhler