Voetbal moet harder worden aangepakt

Voetbal is veranderd. Spelers komen meer, en hardhandiger, met elkaar in contact. Volgens Leo Elders is er geen reden de verruwing van het spel op zijn beloop te laten. Het is hoog tijd voor fair play - en hardere sancties.

Volgens Cees van Kooten, trainer van RKC, moeten voetballers veel minder snel geschorst worden. Hij beargumenteerde dit op de sportpagina van deze krant (6 augustus) vanuit de stelling dat het moderne voetbal sneller is geworden maar niet harder: “Er is sprake van meer lichamelijk contact, maar niet door gemeen spel.” Maar waarom zou de strafmaat voor vergrijpen dan omlaag moeten? Er zijn voldoende andere argumenten waarom het tegengestelde beweerd kan worden.

Voetbal mag zich verheugen in een enorme populariteit. De Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (KNVB) is met ongeveer een miljoen leden de grootste sportbond van ons land. Naast het hoogste aantal beoefenaars is ook de belangstelling voor deze balsport bij toeschouwers enorm. Evenementen als het recente EK bevestigen dit.

Er is ook wetenschappelijke interesse voor de voetbalsport. Een voorbeeld is het proefschrift van H. Inklaar, sinds 1978 als tweede bondsarts verbonden aan de KNVB. (The epidemiology of soccer injuries in a new perspective, 1995). Hierin wordt een aantal rake conclusies over het voetbal getrokken: 1. De hoogte van het spelniveau is recht evenredig met het aantal blessures dat ontstaat. 2. De voorlichtingscampagne in de jaren 1989-1991: 'Blessures, blijf ze de baas' heeft geen effect gehad. Daarbij speelt met name het belang van het wedstrijdresultaat een rol, evenals het karakter van de wedtrijden. 3. Blessurepreventie is mogelijk door de sfeer van de wedstrijden te verbeteren en door het beter naleven van spelregels. 4. Kennis van spelregels en sportief gedrag bij zowel spelers en trainers moet worden verbeterd. 5. Het imago en de autoriteit van de scheidsrechter verdient opwaardering.

Jaarlijks worden ongeveer 700.000 personen op eerste-hulp-afdelingen binnengebracht, onder wie 200.000 als gevolg van sportletsels. Hiervan wordt een derde veroorzaakt door letsel tijdens (zaal)voetbalwedstrijden. Dit is nog maar het topje van de ijsberg. Het gaat om totaal 2,7 miljoen sportletsels per jaar. Enkeldistorsie c.q. kneuzing en kniedistorsie voeren de top tien aan van de lijst met letsels. De jaarlijkse kosten van behandeling en ziekengeld worden geschat op een half tot een miljard gulden. De incidentie van sportblessures ligt voor zaalvoetbal en veldvoetbal op respectievelijk 8,7 en 6,2 blessures per duizend uur sporten.

Met veel ambitie werd mede daarom in 1989 'Blessures, blijf ze de baas' gepresenteerd. Een campagne die zowel door het Nationaal Instituut voor Sportgezondheidszorg als ook de Stichting Consument en Veiligheid werd gedragen. Als belangrijkste doel gold 'substantiële reductie van het aantal blessures'. De totale kosten, gesponsord door het Preventiefonds en het ministerie van WVC, bedroegen 3,5 miljoen gulden. Een werkelijke vermindering van het aantal sportblessures werd niet bereikt.

Welke factoren zijn nu van invloed op het ontstaan van voetbalblessures? Als we kijken naar de conclusie uit het proefschrift van Inklaar lijken met name gedrag, kennis en handhaving van de spelregels de sfeer rond een wedstrijd en blessurepreventie een belangrijke rol te spelen. Het past in elk geval in de filosofie van de UEFA dat sportief gedrag moet worden aangemoedigd. Om alle betrokkenen weer eens te overtuigen van dit nobel streven heeft zij getracht de sfeer rond het recente EK-toernooi in Engeland te verbeteren door het introduceren van het fair play-principe. Behalve door voorlichting en het 'visualiseren' van dit principe door het dragen van een vignet, werd een en ander ook afgedwongen door het sneller uitvaardigen van sancties. De UEFA heeft kennelijk ook ingezien dat het anders moet.

Het voetbal is door de jaren heen veranderd. Een belangrijke modernisering is bijvoorbeeld de verbetering van het technisch en tactisch spelniveau. Dit is waarschijnlijk wat Van Kooten bedoelt met 'sneller, maar niet harder'. Helaas is dit niet van toepassing op het blessureleed op de velden. Oorzaak is het grote aantal variabelen dat het blessureleed bepaalt, waarvan slechts weinigen beïnvloedbaar lijken. Toch kunnen een aantal opties worden bedacht die samen een verbetering zouden betekenen:

1. Iedere trainer en speler zou verplicht een jaarlijkse voorlichting moeten volgen met betrekking tot spelregels en blessurepreventie. Wordt een en ander niet nageleefd, dan vervalt het recht om te spelen of te trainen. Kracht en effectiviteit van voorlichting liggen namelijk in de herhaling. 2. Spelers en trainers krijgen een fair play-paspoort waarin het aantal kaarten en schorsingen staat vermeld. Personen die onvoldoende fair play tonen zijn nergens meer welkom. Hier past tevens een strenger sanctiebeleid, waarbij de ernst van het toegebrachte letsel wordt meegenomen in het bepalen van de hoogte van de strafmaat. 3. Clubs krijgen een zorgplicht in het uitdragen van fair play naar spelers, trainers en publiek en moeten dit ook daadwerkelijk aan kunnen tonen: introductie van integrale kwaliteitszorg in de sport. De KNVB kan vervolgens laten toetsen of clubs het kwaliteitscertificaat nog waardig zijn. 4. De scheidsrechter staat nu nog alleen op het veld. Het introduceren van twee scheidsrechters op het veld, naast twee grensrechters, verhoogt het imago en de autoriteit van het arbitrale kwartet. 5. Op dit moment gebruikt de Tuchtcommissie beelden van wedstrijden om spelers achteraf te bestraffen. Waarom geen stapje verder en met behulp van onder andere audiovisuele hulpmiddelen de bewijslast al tijdens de wedstrijd leveren? Dit komt de zuiverheid van het spel ten goede.

Deze lijst van mogelijkheden is ongetwijfeld verre van compleet. En om het nog complexer te maken: het grote probleem van de gewenste veranderingen in het voetbal als geheel ligt niet bij de direct betrokkenen maar ook bij het publiek. Bij geen enkele andere sport vallen wereldwijd zoveel gewonden en doden onder het publiek als bij voetbal. Indien Koning Voetbal werkelijk zou regeren zou voetbal geen oorlog moeten brengen maar zou vrede moeten heersen. Het verminderen van de strafmaat volgens het voorstel van Van Kooten lijkt dan ook geen zegen voor het moderne voetbal.

    • Leo Elders
    • L.A.M. Elders
    • Universitair Docent Bedrijfs-