Gewoon weer vuig; Gesprek met zangeres Neneh Cherry

Op haar derde cd 'Man' is Neneh Cherry gestopt met rappen. Ze heeft meer vertrouwen in haar stem gekregen sinds ze solo is gaan optreden en durft nu ook te krijsen. “Ik wil niet meer voorzichtig zijn.”

'Man' van Neneh Cherry verschijnt 2 september bij Virgin. Neneh Cherry en haar band zullen aan het eind van dit jaar naar Nederland komen voor optredens.

Iedere vrouw wil wel een liedje over zich geschreven zien als John Lennon's 'Woman'. In deze tedere ode aan Yoko Ono verklaart Lennon dat hij ondanks zijn roem en fortuin niets is zonder zijn vrouw. 'My life is in your hands' zingt Lennon, en 'I'm forever in your debt' - en schreef daarmee een persoonlijke versie van James Brown's algemene 'This Is A Man's World (But It Would Be Nothing Without A Woman Or A Girl)'.

Nu, dertig jaar na James Brown en zeventien jaar na John Lennon, heeft zangeres Neneh Cherry een lied over zichzelf geschreven dat beide nummers verbindt. 'Woman' is de titel, en 'This is a woman's world/ this is my world' het trotse refrein. Maar de droevige toonzetting van 'Woman' verraadt dat Cherry haar wereld niet kado heeft gekregen. Ze is vertrapt en gebutst, is een heks genoemd, een leugenaar, en heeft zoveel tranen vergoten dat 'zelfs de blinden het gezien moeten hebben', zoals ze zingt. In Cherry's overwinning schuilt nog altijd nederigheid.

“Ach, het is maar een liedje”, zegt Neneh Cherry, die in Amsterdam is om interviews te geven. “Maar wel een heel persoonlijk liedje. Het gaat over mij, over wat ik tot nog toe heb bereikt in het leven. Namelijk dat ik een eigen plaats heb afgebakend in de wereld. Maar ik spreek uitsluitend voor mezelf, niet voor 'dè vrouw'.”

Cherry's image was deze verworvenheid ver vooruit. Ten tijde van haar solo-debuut Raw Like Sushi (1987) presenteerde Cherry zich in zang en uiterlijk al als de verpersoonlijking van onbekommerd vrouwzijn. Ze had de uitdagende rapstijl van mannelijke hiphoppers, kleedde zich als een paratroeper, en danste ondertussen hoogzwanger in Top of the Pops. Haar stem schakelde van elegant naar ordinair, van schor naar stoer, van boos naar ironisch. Als er één zangeres was die op deze wereld een vrijplaats voor zichzelf leek te hebben, dan was het Neneh Cherry.

Neneh Cherry (32) groeide op met muziek. Haar moeder was een Zweedse kunstenares en haar vader was Afrikaans, maar toen Neneh een paar jaar oud was trouwde haar moeder met de jazztrompettist Don Cherry. Het gezin reisde met hem in oude bestelbusjes door Europa en Amerika, op weg naar optredens. Neneh Cherry bleef in haar tienerjaren in Londen hangen, waar toen net de punkbeweging was losgebarsten.

Daar werd ze begin jaren tachtig zangeres van de Engelse vrouwengroep The Slits, en later bij de chaotische funkband Rip Rig & Panic. Ze debuteerde in 1987 als solo-zangeres met Raw Like Sushi, dat meteen aansloeg dankzij de fantastische singles 'Buffalo Stance' en 'Manchild'. Pas in 1992 verscheen de opvolger, het ingetogen Homebrew. En onlangs was daar de single 'Woman', als voorproefje van Cherry's volgende maand uit te komen cd Man. Met periodes van ongeveer vier jaar tussen twee platen, lijkt Neneh Cherry steeds opnieuw een comeback te maken.

Maar ook als ze niet zèlf actief is, is Neneh betrokken bij het produceren en uitbrengen van muziek. Cherry en haar man, video-regisseur/muzikant Cameron McVey, staken de opbrengsten van Raw Like Sushi in de debuut-cd van een nieuwe groep uit Bristol, met de naam Massive Attack. Hun Blue Lines zou een van de invloedrijkste cd's van begin jaren negentig worden en legde de basis voor de 'trip hop'-stroming die een paar jaar later in Bristol ontstond. Neneh Cherry werkte met de kopstukken van deze stroming samen op haar eigen platen. Geoff Barrow van Portishead produceerde mee aan Homebrew en samen met Tricky schreef Cherry een aantal songs voor haar nieuwe cd.

Platen maken en kinderen krijgen gaat vaak samen bij Cherry. Terwijl zij interviews geeft, ligt haar pasgeboren dochter Mabel in een zijkamer van het hotel. “Ik ben een 'woman breeder”', zegt Neneh Cherry, die al twee dochters heeft, Naima (13) en Tyson (7). Ze draagt een lange witte T-shirtjurk en grote gymschoenen. Haar haar, dat ze blond had geverfd, is voor de helft zwart uitgegroeid. “Zwanger zijn maakt me altijd erg geconcentreerd. Ik had deze keer eigenlijk wat meer tijd willen nemen voor de baby, maar ja, het kwam zo uit: baby en cd waren gelijk klaar.”

Toen Neneh Cherry zelf een baby was, woonden haar ouders in Zweden. Zwarten waren daar toen zeldzaam. Een keer had haar moeder de kinderwagen met Neneh voor de deur van een winkel laten staan. Toen ze naar buiten kwam stond een vrouw verbaasd in de wieg te kijken. 'Wat geef je haar nou te eten?', vroeg ze. 'Wat dacht je', antwoordde Nenehs moeder, 'bananen natuurlijk.'

Over de reactie op een afwijkende huidskleur schreef Cherry twee jaar geleden samen met de Senegalese zanger Youssou N'Dour het prachtige nummer Seven Seconds. Want 'zeven seconden' zou het tijdsbestek zijn waarbinnen mensen op grond van uiterlijk een oordeel over elkaar vellen. Seven Seconds, dat in Frankrijk zeventien weken op de eerste plaats van de hitparade stond, is nu ook opgenomen op Man. Het nummer is een van de rustpunten van de cd.

Voor de overige songs maakten Neneh Cherry, haar man Cameron McVey en producer Johnny Dollar, die samen de teksten en de muziek schrijven, veellagige instrumentaties. Cherry's heldere stem komt bovendrijven uit een zuigend geheel van ontsporende synthesizers, ruige gitaren en de afgepaste slagen van een drumcomputer.

Voor Man heeft het trio de bezinning van Homebrew gecombineerd met de uitgelatenheid van Raw Like Sushi. Maar de nadruk op rap en dansbare ritmes is nagenoeg verdwenen. Neneh zingt, soulvolle ballades en rocksongs, en laat de ritmische spreekzang voor wat-ie is. “Niet dat het me verveelde”, zegt Cherry, “maar rap is een techniek op zich. Er komen steeds nieuwe rap-stijlen en manieren van voordracht, die zou je echt moeten bijhouden. Maar op een gegeven moment sta je voor een keuze en ik kwam er achter dat ik een zangeres ben, geen rapper.”

Vorig jaar begon Cherry voor het eerst in haar solo-carrière op te treden. Als Cherry op het podium staat, is het of ze groeit: de heldere meisjesstem vloeit uit tot een schreeuw, de verfijnde bewegingen van haar clips krijgen Schwarzenegger-proporties. En die ontwikkeling zet door, deze zomer op het Parkpop-festival in Den Haag was ze al weer ruiger en extremer dan op North Sea Jazz vorig jaar.

Dankzij die optredens is er een nieuwe Neneh ontstaan. Het samenspelen met muzikanten op een podium heeft haar enerzijds geïnspireerd tot een meer 'rock'-achtige benadering, en bovendien lijkt ze te hebben ingezien wat voor machtig instrument haar stem is. Een instrument om niet slechts mee te behagen, maar om ook angstaanjagend mee te krijsen.

“Als je in de studio zingt, heb je een koptelefoon op, dus wat je doet hoor je direct weer terug in je oor”, zegt Cherry. “Die werkwijze is heel microscopisch en maakt dat je bang wordt van je eigen stem. Op het podium is alles veel spontaner. Ik heb daardoor geleerd mijn mond open te doen zònder eerst na te denken. Ik ga er maar van uit dat ik kan vertrouwen op het geluid van mijn stem, en dat het ook mis mag gaan.”

Misschien stond Cherry tijdens de opnamen van Man in de studio als op het podium van Parkpop: met stampende voeten, in een loswaaiende tuinbroek, hinnikend als een paard, terwijl ze nieuwe nummers zong als 'Beastiality' en 'Koochie'. Op de 'plaats' die Cherry heeft verworven als vrouw, lijkt ze zich soms graag te gedragen als man. Zo zingt ze Marvin Gaye's 'Trouble Man' uit het - oorspronkelijke - mannelijke perspectief, en klinken de beschrijving in 'Koochie' van wat ze allemaal met haar geliefde zou willen doen, bijna macho.

Kiss my dirty feet/ and I'll take you out to dinner/ laugh at my jokes/ I wanna sit on your back/ (..) All I wanna do is Koochie Koo with you/

“Woorden hebben naar mijn idee te veel gewicht”, vindt Cherry. “Neem nou begrippen als 'man' en 'vrouw', die hebben zo'n afgemeten betekenis gekregen. Ik neem ze niet zo serieus, want zelf vóel ik me ook niet zo uitgesproken het een òf het ander.”

In 'Beastiality' (een variant op 'bestiality') zingt Cherry de regels: 'A bit of friendly beastiality/ With the stockings that I tied you up so easily'. Het nummer gaat over seksuele obsessies. “Er is altijd een sterke 'sex-drive' geweest in mijn teksten. De teksten van de vorige cd waren misschien wat voorzichtiger. Maar ik wil nu niet meer voorzichtig zijn. Daarom zijn deze songs gewoon weer vuig en uitgesproken.”

Dat ze een vrije, onorthodoxe opvoeding heeft gehad, maakte het voor Cherry niet speciaal makkelijker om zich ook als volwassen vrouw 'vrij' te voelen, zegt ze. “Want wat is nou 'bevrijd zijn'? Ik heb me heel lang verzet tegen de manier waarop mijn ouders leefden, ik schaamde me voor hen. En in mijn eigen leven probeerde ik later juist zo 'normaal' mogelijk te doen. Als ikzelf en de mensen om mij heen in godsnaam maar niet zouden opvallen. Ik wilde niets liever dan doorsnee zijn.”

Maar voor een vrouw die kan zingen 'This is a woman's world/ This is my world', is 'gewoon zijn' niet meer het grootste goed. Als de protagonist van Man kan Cherry inmiddels vrijelijk switchen tussen personae. “Van vrouwen wordt toch nog altijd verwacht dat ze lief zijn en bedachtzaam. En dat ben ik ook. Ik schrijf soms graag lieve en bedachtzame liedjes. Maar af en toe is het juist leuk om het andere uiterste te doen. Ik heb de wereld lang genoeg op mijn schouders gedragen. Nu wil ik er eens naar kijken op een perverse manier.”

    • Hester Carvalho