Elvis Presley 1935-1977; Chemococktail

De lijst van popmusici die voortijdig en op het hoogtepunt van hun roem overleden is lang. Elk van hen heeft een zwanezang, een laatste opvallend nummer. Vandaag 'Way Down' van Elvis Presley, die precies 19 jaar geleden stierf in de badkamer van zijn huis in Memphis, Tennessee.

Zelfs als er nooit een Elvis Presley was geweest zou de 16de augustus bekendstaan als een van de gedenkwaardigste sterfdata uit de popgeschiedenis. Op deze dag in het jaar 1938 overleed namelijk Robert Johnson, de jonge bluesman die met zijn virtuoze gitaarspel en onheilspellende composities van grote invloed was op onder meer Muddy Waters, Eric Clapton en Keith Richards. Robert Johnson was al bij zijn leven een legende - tijdgenoten fluisterden dat hij zijn ziel aan de duivel had verkocht. Zijn einde sprak nog meer tot de verbeelding: na een optreden in een bar kreeg hij van een concurrent in de liefde een glas whiskey met strychnine. Hij krepeerde dagen later, onder helse pijnen.

De dood van Elvis Presley, precies 39 jaar later, was beduidend minder zwart-romantisch. De invloedrijkste pionier van de rock 'n' roll, de kolossos van Memphis, werd dinsdag 16 augustus 1977 's middags met stilstaand hart aangetroffen in de luxueuze badkamer van zijn villa Graceland. Niet op de wc, zoals makelaars in leedvermaak graag vertellen, maar gewoon op de vloer - dichtbij de stoel waarin hij had zitten lezen in een boek over de Lijkwade van Turijn. Hij was 42 jaar, 7 maanden en 8 dagen oud.

Het heeft lang geduurd voordat de precieze toedracht van Elvis' dood bekend werd. De erven Presley, niet gebaat bij de bezoedeling van het imago van de all-American boy, spraken na de officiële autopsie van een hartaanval. Pas vier jaar later, toen Elvis' lijfarts terechtstond wegens het lukraak voorschrijven van medicijnen, werd duidelijk dat The King of Rock 'n' Roll was gestorven aan een overdosis drugs. In de tweeëneenhalf jaar voor zijn dood had hij ten minste 19.000 doses narcotica en stimulantia voorgeschreven gekregen.

Er wordt wel gezegd dat Elvis in zijn laatste uren een wandelend medicijnkastje was. Maar boven geen enkele wastafel zul je vijftien verschillende slaap- en kalmeringsmiddelen vinden, plus een dosis codeïne die genoeg is om een dozijn normale mensen te vergiftigen. Elvis Presley, die in 1974 van president Nixon nog een antidrugspenning had gekregen, was een mensvormige chemococktail.

Verschillende Presley-vorsers hebben de afgelopen jaren geopperd dat Elvis' dood geen toevallige overdosis was, maar zelfmoord. Op basis van nieuwe ooggetuigenverklaringen concludeerde de biograaf Albert Goldman in 1992 dat Elvis heel bewust in één keer drie rantsoenen pillen had geslikt. Om zeker te zijn dat hij niet meer wakker zou worden, had hij bovendien een superdosis codeïne genomen die hij waarschijnlijk de avond tevoren bij een tandarts had gehaald.

Zelfmoord is geen vergezochte theorie voor wie de toestand van Elvis Presley in augustus 1977 beziet. The King was een geestelijk en lichamelijk wrak. Hij had problemen met zowel zijn vader als zijn dochtertje, stevende na een mislukt zakenavontuur af op een faillissement, zag op tegen een aanstaande tournee, leed aan impotentie, en wachtte met angst en beven op de publicatie van een boek van twee van zijn voormalige lijfwachten waarin hij werd afgeschilderd als een verslaafde paranoïde seksmaniak.

Eigenlijk was er nog maar één ding waar Elvis plezier aan beleefde: eten. IJskasten vol voedsel verdwenen in het 160 kilo zware lichaam, dat in verticale positie met korsetten gestut moest worden. Uit de recente BBC-documentaire The Burger and the King bleek dat Elvis - een liefhebber van bananasplits, vijfdubbele hamburgers en reuzenbroden vol pindakaas, jam en uitgebakken bacon - in de tien uur die hij per dag wakker was meer dan negentigduizend calorieën naar binnen werkte. Dat is negen keer het rantsoen van een poolreiziger, en bijna twee keer dat van een Aziatische olifant.

'Revealed: the Elvis Presley killer diet' schreef The Sunday Times naar aanleiding van de televisiedocumentaire. En inderdaad: als Elvis geen overdosis had geslikt, had hij zich binnen een paar maanden doodgegeten. Het ligt voor de hand dat Elvis zich dit heeft gerealiseerd; zijn vraatzucht was dan een suïcide in porties.

In het licht van Elvis' ellendige laatste maanden komt de titel van zijn zwanezang niet als een verrassing: 'Way Down' heet het snelle swingende nummer, dat met zijn verwijzingen naar dovende lichten en 'places I've never been before' voer is voor necromusicologen. Elvis zingt zijn geliefde toe, tenminste, zo doet hij het voorkomen. Maar het effect van de liefde lijkt griezelig veel op dat van een overdosis. 'All of my resistance/ lyin' on the floor' zingt hij in het tweede couplet; en even later heeft hij het over een tollend hoofd en de uitwerking van een medicijn 'dat de dokter niet kon voorschrijven'.

'Way Down' - op single uitgebracht in de week na zijn dood - was het laatste nummer dat Elvis had opgenomen, in oktober 1976. Zoals gebruikelijk was het niet door hemzelf geschreven, maar de keuze voor juist dit nummer kàn niet toevallig zijn geweest. Luisterend naar het slot van 'Way Down' hoor je een man die verlangend uitkijkt naar de dood: Way down where it feels so good Way down where I hoped it would Way down where I never could Way down Way on down Way down

Geheel in stijl zingt Elvis de laatste regel van dit refrein een octaaf lager. En dan, wanneer de muziek is weggestorven, doet hij iets dat de rillingen over de rug doet lopen. Hij laat zijn stem nòg verder dalen. Het geluid dat dan klinkt, heeft niets menselijks meer; het is wat in de wereld van de diabolisch gefixeerde hardrock een 'doodsreutel' wordt genoemd. Niemand die dit heeft gehoord, zal ooit kunnen geloven in het hardnekkige gerucht dat The King nog leeft. In alle supermarkten en benzinestations van Noord-Amerika zou Elvis' zwanezang continu gedraaid moeten worden.