Geldnet vreest geweldsspiraal; 'Geen geldlopers met wapen zoals in België'

In België werd gisteren opnieuw een geldtransport met grof geweld overvallen. In Nederland is Geldnet dit jaar al vier keer hetzelfde overkomen. Geldnet hoopt op de 'plofkoffer', de 'intelligente geldbox' in België.

MAARSSEN, 15 AUG. Het hoofdkantoor is verstopt op een industrieterrein in Maarssen, maar de belangrijkste gebeurtenissen hadden elders plaats. In de vestiging te Duiven bijvoorbeeld, waar een medewerker werd doodgeschoten bij een overval. Of in Amsterdam, waar een vestiging werd overvallen en waar een politiewagen werd beschoten. Het afgelopen jaar heeft Geldnet bv, vervoerder van waardegoederen, vier keer te maken gehad met gewelddadige overvallen.

Directeur drs. P.A. Verzendaal is, zo zegt hij aan zijn bureau in het hoofdkantoor te Maarssen, vooral verrast door de snel veranderende aard van de criminaliteit in Nederland. “Wie dacht er een jaar of wat geleden nu aan schietpartijen en doden bij overvallen? Dat gebeurde in ons land toch niet? We werden eigenlijk verrast door de snelheid waarmee het criminele circuit de bakens heeft verzet.”

Grof geweld had volgens Verzendaal nog niet eerder in deze mate in de branche plaats. En nu werden er plotseling medewerkers uitgeschakeld en complete gevels geramd. Bij de overval in Duiven, in september vorig jaar, werd een bedrag van negen miljoen gulden buitgemaakt en werd een medewerker gedood door een collega, die naar later bleek bij de overvallers hoorde. Bij een overval op de vestiging van Geldnet in Amsterdam, in april van dit jaar, werd tijdens de vlucht een politie-auto onder vuur genomen. Het gebouw werd door de overvallers geramd met een shovel.

Na de reeks overvallen investeerde Geldnet fors in nieuwe veiligheidsvoorzieningen. Zo is het sinds enige tijd niet meer mogelijk de buitenkant van de panden te rammen, onder andere door de betonblokken die voor de vestigingen zijn gelegd. En er zijn miljoenen gestoken in een beveiligingssysteem dat het onmogelijk maakt voor één man om panden te openen of te sluiten. Voortaan kan er pas een deur open als een betrokken alarmcentrale op afstand toestemming heeft gegeven en daadwerkelijk medewerking heeft verleend. Blijft natuurlijk de vraag of de leiding van Geldnet niet eerder dergelijke voorzieningen had moeten treffen. Nee, zegt Verzendaal gedecideerd. “Beveiligen is een continue afweging van kosten en opbrengsten. Er vond geen grof geweld plaats, dus beveiliging daartegen was niet alleen overbodig, het zou ook door geen klant betaald worden. Niemand had meer willen betalen.”

Geldnet bv ontstond in 1990 door een fusie van een drietal bedrijven, waaronder Geldtransport Nederland en het bedrijfsonderdeel van PTT Nederland dat zich richtte op het vervoer van waardegoederen. Het bedrijf heeft drie aandeelhouders, waarvan PTT Post met 50 procent grootaandeelhouder is. Geldnet bevindt zich in een marktsegment waarin twee spelers actief zijn: behalve het bedrijf uit Maarssen is dat Brinks Lloyd, dat een marktaandeel heeft van 55 procent.

Uit de woorden van Verzendaal kan opgemaakt worden dat Geldnet nog altijd groeit. De omzet in 1990 bedroeg 25 miljoen gulden, die over 1995 al 50 miljoen gulden. Het aantal arbeidsplaatsen groeide van 300 in 1990 naar 450 vorig jaar. Die groei was voor een deel autonoom, maar ging voor een belangrijk deel ook ten koste van Brinks. “Een aantal klanten van Brinks vond het prettig het pakket over twee vervoerders te verdelen. Zo kwamen ze ook bij ons.” Verzendaal wil nog vijf procent groeien. Dan hebben beide partijen de helft van de markt in handen - en dat is goed, zegt de directeur. “Ik wil geen meerderheidsbelang in de sector; dat is om allerlei redenen niet gezond.”

Het bedrijf doet het financieel gezien dus goed. Dat was in de eerste twee jaren wel anders: cultuurverschillen tussen de drie bloedgroepen zorgden voor moeizame verhoudingen en voor een moeilijke en verliesgevende start. Na verloop van tijd trok dat bij. Het afgelopen jaar behaalden de zes vestigingen van Geldnet een rendement van “ergens tussen de 5 en 7 procent”. Dat werd (en wordt) gedaan door het tellen, verwerken en verpakken van geld en waardevolle goederen - zoals dat alles is beschreven in de wet op de weerkorpsen.

Geldnet en Brinks vervoeren gezamenlijk een belangrijk deel van het munt- en papiergeld dat in Nederland in omloop is - vele tientallen miljarden guldens per jaar. Het bepaalt het belang van de branche, meent Verzendaal. “Het economisch bestel draait zoals het draait dankzij ons transport. De duizend mensen die er in totaal in onze sector werkzaam zijn, zorgen ervoor dat geldautomaten gevuld worden, dat grootwinkelbedrijven van contanten voorzien worden, dat banken en financiële instellingen ontdaan worden van hun cash. Stel je voor dat die geldstroom tot stilstand komt. Dat zou een drama zijn voor het land.”

En bij dat transport behoort het gevaar van een overval, zegt Verzendaal. “Je kunt het minimaliseren, maar je kunt het nooit uitsluiten.” De directeur hecht er aan de omvang van de overvallen te relativeren. De twee bedrijven verzorgen op jaarbasis twee miljoen transporten, terwijl er vorig jaar 25 gewapende overvallen plaatshadden. Dat is 6 meer dan het aantal in 1990, maar sinds die tijd hebben banken en financiële instellingen in toenemende mate het transport uitbesteed naar Brinks en Geldnet - dus nam het aantal overvallen per honderdduizend transporten af.

Geldnet heeft de afgelopen maanden veel gedaan om de veiligheid te verhogen. Niet alleen kwamen er voorzieningen in de vestigingen, er kwamen ook voorstellen om het eigen personeel beter te screenen. Nu wordt er bij nieuwe medewerkers bekeken of ze een strafblad hebben. Verzendaal denkt aan de invoering van een psychologische test als onderdeel van het selectieproces om de geestelijke geaardheid te doorgronden. “We zouden graag van te voren willen weten hoe iemand zich gedraagt als hij een paar miljoen gulden krijgt aangeboden.” Over de aanscherping van het aannamebeleid is overleg met het ministerie van Justitie.

Daarnaast zijn er proeven gaande met het rijden met ongepantserde voertuigen met slechts één - ongewapende - medewerker. Dat heeft overigens al tot protesten geleid van de bonden, die vinden dat op deze manier de veiligheid van de medewerker onnodig in gevaar wordt gebracht. De proef gaat voorlopig nog door, zegt Verzendaal. Hij is juist van mening dat ongewapende geldlopers minder geweld met zich meebrengen. “Alleen daarom al wordt het nooit zoals in België, waar de medewerkers gewapend zijn. In geval van een overval moet zo iemand eerst worden uitgeschakeld.”

En ten slotte wordt er gewerkt aan een verbetering van de zogeheten plofkoffer, de koffer waar alle geldlopers de waardegoederen in vervoeren, en die de inhoud in geval van een overval onherstelbaar beschadigt. De directeur houdt zich op de vlakte als het gaat om details over de nieuwe koffer. Het komt er op neer, zegt hij, dat de overvallen medewerker minder hoeft te doen. “Nu moet hij nog actie ondernemen bij het gedwongen afgeven van zijn koffer aan een overvaller, straks gaat het helemaal buiten hem om.”

Verzendaal is de afgelopen maanden naar eigen zeggen niet “gillend gek” geworden van de overvallen, al heeft de schietpartij in Duiven hem diep geraakt. “Financieel gezien hebben de klanten er geen nadelige gevolgen van ondervonden en wij zijn zelf ook heel behoorlijk verzekerd, al zullen de polissen nu wel weer omhooggaan.” Hij is blij te constateren dat geen van de klanten bij hem weggelopen is door het slechte nieuws. Verzendaal verwacht niet dat de overvallen de komende jaren nog gewelddadiger zullen worden. “Wij houden vast aan ons idee van een ongewapende medewerker. Van hem gaat voor de overvaller geen bedreiging uit. Er zal niet meer geweld aan te pas komen. En omdat we de beveiliging verscherpen, verwacht ik ook niet dat het aantal overvallen zal toenemen. Wat heeft een overvaller nu aan een plofkoffer?”