De overvoerde markt van de schoolagenda's; Stoer, grappig of functioneel

Voor middelbare scholieren is de tijd van het agenda-kopen weer aangebroken. De keuze is enorm: wordt het thema van de schoolagenda dit jaar een voetbalploeg, tv-station, kledingmerk of filmster? Een inventarisatie.

,Kaftpapier van Body Glove, schriften van O'Neill en mijn multomap is van MTV, want alles hetzelfde is saai'', zegt Matthijs de Regt (12) uit Aalsmeer. Binnen drie weken is de zomervakantie op de middelbare scholen voorbij. Nog voordat de nieuwe roosters gehaald kunnen worden, rept heel puberend Nederland zich naar de winkel voor nieuw kaftpapier, nieuwe schriften, een verse geo-driehoek zonder afgekloven punten, potloden, pennen, een schone gum en, het allerbelangrijkste, de nieuwe agenda. Van 's morgens vroeg tot 's avonds laat is het benauwd en druk op de afdelingen 'schoolspullen' van de Hema, Vroom & Dreesman en de Bijenkorf.

Aanstaande brugklassers dribbelen zenuwachtig rond, in hun kielzog steevast een uitgeputte ouder. Iets oudere leerlingen doen de inkopen zelf. Een groepje veertienjarigen staart verbaasd naar de 'Beavis and Butthead'-agenda: “Daar ga je toch niet mee lopen, dat is een heel boek.” Iedereen is ervan doordrongen dat de spullen een imago kunnen maken of breken. Ouders begrijpen daar doorgaans weinig van. Vertwijfeld doet een moeder een poging haar dertienjarige dochter een stevige leren tas aan te praten. Maar het moet natuurlijk een nonchalante rugzak van een duur merk zijn.

Een verveeld meisje maant haar vriendinnen te vertrekken uit de Bijenkorf om naar V&D te gaan, “want daar hebben ze veel meer”. Maar de overeenkomst in het assortiment van beide warenhuizen is opvallend groot. Bij V&D spreken ze van 'thema's' om de verschillende lijnen in schoolspullen aan te duiden. “Er zijn er in totaal twintig. Verreweg het populairste is het 'Looney Tunes'-thema”, zegt een verkoopster. “Die spullen waren er bijna meteen uit.” En inderdaad is het lang zoeken om Bugs Bunny, Tweety of een ander figuur uit de Warner Bros-stal nog ergens aan te treffen.

De Hema wijkt af, met een veel kleinere afdeling, waar de prijzen aanzienlijk lager liggen. Voor ƒ 3,25, gemiddeld zo'n veertien gulden minder dan in de andere warenhuizen, heb je er al een agenda, maar dan wel een saaie. Ook de Hema-pennen, het kaftpapier en de schriften zijn degelijk. Vooral jongens kunnen de nadruk op functionaliteit waarderen. “Eens even kijken, wat moet er allemaal in kunnen?” mompelt een vijftienjarige bij de etuis. “Een geo past hier wel in.” In de Bijenkorf werpt een ander smalend een Dr. Martens-gum terug in de bak: “Deze is gelukkig ook lekker duur. Zes gulden!” Populair bij beide seksen in de hogere klassen is de 'organizer', de losbladige agenda die zweemt naar volwassenheid.

Meisjes zijn geneigd zo'n agenda zelf te versieren, maar eisen ook in de vollere exemplaren ruimte voor zichzelf op. Op de voorkant plakken ze een kaart en van binnen stickers en andere plaatjes. Manja Mooy (17): “Ik wou eerst een handige, maar kocht toch maar die van Ajax. Ik neem hem altijd mee met vakantie en dan is dat wel leuk, zo'n Amsterdamse agenda. Mijn vrienden schrijven er briefjes in. Ik plak er ook vakantiefoto's in. Het wordt een soort dagboek.”

Voetbal boeit iedereen, maar de scheiding der seksen is over het algemeen streng bij de schoolspullen. Jongens kunnen zich minder veroorloven dan meisjes. De keuze bestaat uit stoer, grappig of functioneel. 'Cool' zijn de sport- en kledingmerken, vooral 'Body Glove', een duur, actueel merk van ruime surf- en skatekleren. Een duidelijke bink-in-wording zwaait verongelijkt met een lijst aan te schaffen materialen, die sommige scholen naast de verplichte boekenlijst uitdelen: “Ja Jezus, deze B.G.-map is 23-rings en ik moet ook een 17-rings hebben.”

De grappige pendant is meestal gebaseerd op een strip, zoals Garfield, de familie Doorzon of Stamgasten. Een uitzondering is de 'Shit!'-agenda, die geschreven is in de soms misselijkmakende seksistische stijl van het jongensblad Webber. Bij sommige data is alvast commentaar voorgedrukt: 'Yes, vandaag weer gym... wiebel, wiebel, laat maar zwaaien dames.' Er is een test voor je 'shit-level': ben je 'een mietje' of 'echt tof' (in dat geval 'neem' je de nieuwe, blonde 'babe' zonder er al te veel woorden aan vuil te maken op de middenstip of in het klimrek).

Voor meisjes zijn er agenda's vol fotomodellen, zoals de 'Miss Avantgarde-' en de 'Super Model of the World'-agenda. Om depressief van te worden, want in die laatste staat bij elke dag een foto van een verveeld model met haar maten: 'heigt 1.80, bust 86, waist 63'. Vergelijkbaar zijn de agenda's van kledingmerken als Naf Naf en Mexx, al lijken de modellen daarin iets meer van het leven te genieten.

Het merkwaardigst in dit genre is de 'Laser college planner '96-'97,' die geheel gewijd is aan actrice Katja Schuurman uit Goede tijden, slechte tijden. Wij zien Katja tijdens een fotosessie, op de set en in haar jeugd en lezen in haar 'statements' hoe ze van een gewonnen miljoen vooral veel aan goede doelen zou geven, maar ook een 'grachtenpandje' zou kopen. Katja is jong, onafhankelijk en mooi. “Hét rolmodel voor meisjes van zestien, mijn dochter moest en zou hem hebben”, zegt een vermoeide vader. “Maar toen kocht ze hem toch niet, want de jongens zeggen dat je 'lesbisch' bent, met zo'n agenda.”

Exclusief voor meisjes is de grote collectie 'nostalgia'. Jeugdsentiment duikt blijkbaar steeds eerder in het leven op. Ot en Sien, Paddington, Jip & Janneke en de figuren uit The wind in the willows; ze vormen een opvallend contrast met alle schreeuwerige 'je bent jong en je wil wat'-spullen.

Het populairst is Nijntje. Roechama (17) twijfelt maar even tussen de Mr. Bean-agenda en de Nijntje-agenda. “Nijntje is cool. Dat is bijna niet uit te leggen; het is gewoon stoer.” Juist omdat Bruna's werk zo duidelijk niet bedoeld is voor middelbare scholieren, en hen nou eens niet wordt opgedrongen in talloze reclame-uitingen, geldt het als exclusief en origineel. Van Donald Duck walgen ze eensgezind: “Veel te kinderachtig.” De meesten hebben hun abonnement tenslotte nog maar net opgezegd.

    • Judith Eiselin