AOW, WAO en de Bosnische oorlog

Oorlogen leiden tot ingewikkelde financieel-administratieve problemen. In klein-Joegoslavië en in Bosnië-Herzegovina hebben inwoners die aanspraak kunnen maken op een Nederlandse sociale uitkering de afgelopen jaren grote moeite moeten doen om aan hun geld te komen. Soms was die inspanning vergeefs.

Bij de Sociale Verzekeringsbank, die AOW/AWW-uitkeringen verzorgt, werd tegelijkertijd naarstig naar wegen gezocht om uitkeringsgerechtigden hun geld te bezorgen. Hoewel men zich realiseerde dat de uitkeringen in harde valuta van groot belang waren voor de inwoners van de betrokken gebieden in voormalig Joegoslavië, slaagde men er toch niet altijd in het geld ter plaatse te krijgen. Het GAK, dat WAO-uitkeringen uitbetaalt, kampte de afgelopen jaren met soortgelijke problemen.

Hoewel de afgelopen maanden de uitbetaling van de Nederlandse uitkeringen in klein-Joegoslavië en in Bosnië-Herzegovina is verbeterd, zijn de moeilijkheden nog niet voorbij. Zowel de Sociale Verzekeringsbank als het GAK is er nog niet in geslaagd om in Bosnië-Herzegovina alle uitkeringsgerechtigden op te sporen. De Nederlandse instellingen weten dan ook niet of al hun klanten, hun echtgenoten of nabestaanden nog in leven zijn. Zolang opsporingspogingen geen resultaat hebben wordt het geld van de uitkeringen in Nederland bewaard.

De problemen met de betaling van uitkeringen begonnen in 1992, toen de Verenigde Naties besloten tot sancties tegen klein-Joegoslavië. Als gevolg daarvan was geen geldverkeer met dat gebied meer mogelijk en stopte de betaling van uitkeringen aan daar woonachtige Joegoslaven die hun rechten hadden opgebouwd in de tijd dat zij in Nederland woonden en werkten. Serven die zich in het buitenland - bijvoorbeeld in Nederland - vestigden kregen hun AOW-uitkering wel.

Veertien maanden lang betaalde de Sociale Verzekeringsbank niet uit aan woonachtigen in klein-Joegoslavië. Daarna gaf de Nederlandse regering toestemming om de AOW/AWW-uitkeringen te gaan betalen, maar op zo'n manier dat de regering in Belgrado hier geen enkel profijt van kon hebben. De uitkeringsgerechtigden werden daarom aangemoedigd bankrekeningen in het buitenland te openen waarop het geld gestort kon worden. De meesten deden dat in Oostenrijk en Hongarije. Sommigen openden rekeningen in Nederland. Sinds vorig jaar de sancties tegen klein-Joegoslavië zijn opgeschort, kan er weer rechtstreeks worden uitbetaald. Een probleem blijft voorlopig echter nog dat de banken in klein-Joegoslavië moeizaam functioneren en dat de uitkeringen - die Nederland naar keuze verstrekt in guldens, Duitse marken of dollars - er daardoor lang over doen eer ze op hun bestemming zijn. De Sociale Verzekeringsbank heeft in klein-Joegoslavië nog 140 klanten.

In Bosnië-Herzegovina heeft de Sociale Verzekeringsbank enkele jaren 25 uitkeringsgerechtigden niet kunnen betalen omdat geen betaling per bank mogelijk was. Bovendien werkte de post in dat gebied niet, zodat de Verzekeringsbank ook niet met de klanten kon corresponderen. Uitkeringsgerechtigden in het buitenland moeten jaarlijks een bewijs dat ze nog in leven zijn naar de Verzekeringsbank sturen. Maar deze bewijzen kwamen in de meeste gevallen niet meer aan. Alleen Bosniërs die naar het buitenland vluchtten of zich bij de Nederlandse ambassade in Zagreb meldden, konden hun geld krijgen.

De betaling naar Bosnië-Herzegovina begint weer op gang te komen. Maar nog steeds zijn er enkele Bosniërs die recht op Nederlandse AOW hebben van wie de Verzekeringsbank niet weet of zij nog in leven zijn en waar zij verblijven. Met hulp van onder andere het Rode Kruis wordt naar hen of hun nabestaanden gezocht om jaren achterstallige AOW/AWW te kunnen uitkeren.

De ervaringen van het GAK bij de uitkering van WAO-gelden is niet anders. Het GAK heeft in klein-Joegoslavië op het ogenblik honderd klanten. In Bosnië-Herzegovina hebben volgens de GAK-administratie momenteel tien personen recht op een Nederlandse WAO-uitkering. Het is het GAK evenwel nog niet gelukt ze allemaal te traceren. Controle of de juiste personen zich melden voor een achterstallige uitbetaling van WAO-uitkeringen is voor het GAK geen probleem. Te veel wantrouwen acht men op het Amsterdamse hoofdkantoor van het GAK niet op zijn plaats.

Overigens hebben de Nederlandse uitkeringsinstellingen het zoeken naar wegen om het geld over te maken uitbesteed aan de Amerikaanse Citibank. Als die bank niet slaagt, komt het geld in afwachting van verbetering van het bancaire betalingsverkeer naar Nederland terug.