Fiscus in Rusland schenkt 1,5 mld aan nikkel-gigant

MOSKOU, 14 AUG. President Boris Jeltsin heeft één van Ruslands grootste ondernemingen voor meer dan 1,5 miljard gulden aan belastingvrijstelling en andere hulp gegeven. Jeltsins decreet van gisteren trekt eerdere beweringen in twijfel dat de Russische autoriteiten nu echt ernst gaan maken met de belastingheffing.

De belastingvrijstelling is verleend aan Norilsk Nikkel, een bedrijf dat met 25 procent van de wereldnikkelproduktie als grootste nikkelproducent ter wereld wordt beschouwd. Het bedrijf produceert ook koper en platina. Volgens een rapport van de zakenbank CS First Boston moet Norilsk Nikkel in 1994 2 miljard dollar aan inkomsten hebben gehad en vorig jaar zelfs 2,4 miljard. Het bedrijf verkeert echter al langer in moeilijkheden door ruzies binnen het management en door de grote rol die tussenpersonen spelen bij de verkoop van de grondstoffen op de wereldmarkt. “In plaats van een belastingvrijstelling te geven zouden ze beter het functioneren van het bedrijf eens onder de loep kunnen nemen”, zei Dmitri Nikologorsky, bestuurslid van de Russische Unie van Industriëlen en Ondernemers, in een reactie op Jeltsins decreet.

Volgens Nikologorsky moet de steun van het Kremlin echter op meer dan alleen economische gronden worden verklaard. De naam van Norilsk Nikkel valt al langer in verhalen over 'nieuw Russische' intriges waarbij zakenmannen en politici elkaar de hand boven het hoofd houden. De verhalen zijn ingewikkeld en meestal verre van volledig, maar tonen wel iets van de werking van het 'nieuwe Rusland'.

Norilsk Nikkel kwam vorig jaar in het nieuws toen de Russische staat 38 procent van de aandelen via het omstreden 'leningen voor aandelen'-programma verkocht aan de Uneximbank. Dit gebeurde op een veiling die namens de overheid door diezelfde Uneximbank werd georganiseerd, en waarbij andere biedingen ongeldig werden verklaard. Een protest van het Rusische parlement werd terzijde gelegd. Toen later de zittende directeur van Norilsk Nikkel zich verzette tegen pogingen tot reorganisatie door de bank, werd hij door de regering van zijn post ontheven. Het decreet van Jeltsin over uitstel van belastingbetaling, kwijtschelding van schulden en steun voor afvloeingsregelingen voor overtollig personeel, komt op een momemt dat het hoofd van de Uneximbank, Vladimir Potanin, wordt genoemd als mogelijk vice-premier voor economische zaken. Zijn kandidatuur wordt gesteund door Anatoli Tsjoebais, de staf van Jeltsins persoonlijke apparaat. Tsjoebais was de geestelijke vader van de 'privatiserings-veilingen' en de drijvende kracht achter de verkoop van staatsbedrijven in Rusland. “Ze hebben Norilsk Nikkel beloond voor het aanvaarden van Uneximbank als eigenaar en ze hebben Uneximbank terugbetaald voor bepaalde diensten. Het Kremlin is gewoon bezig onuitgesproken verkiezingsbeloften in te lossen”, meende Nikologorsky.

De steun van het Kremlin kwam op dezelfde dag dat premier Tsjernomyrdin in een toespraak tot belastingambtenaren aankondigde dat dit jaar nog voor bijna twintig miljard gulden aan belasting worden opgehaald om de overheidsbegroting te 'normaliseren'. Hij zinspeelde erop dat importheffingen verder zullen worden verhoogd maar gaf geen details. Op de televisie zijn de afgelopen dagen beelden getoond van door zwaar bewapende militairen vergezelde belastingambtenaren die invallen doen op markten en in winkels, om te onderstrepen dat het de regering deze keer ernst is met de belastinginning. Tegenvallende belastinginkomsten zijn één van de hardnekkigste problemen van de Russische overheid.

Juist deze week brengt een delegatie van het Internationale Monetaire Fonds een bezoek aan Rusland, om te controleren in hoeverre Moskou de afspraken nakomt die eerder dit jaar werden gemaakt bij de verstrekking van een krediet ter waarde van 10 miljard dollar. Onderdeel van die afspraken is, alweer, een verbeterde belastingheffing.