Verkiezingen Bosnië: niet eerlijk, wèl geldig

Naarmate de dag van de Bosnische verkiezingen - 14 september - dichterbij komt, wordt duidelijker hoe onvrij, hoe oneerlijk en hoe ondemocratisch ze zullen zijn. Ook de uitslag is bij voorbaat duidelijk: binnen de drie etnische gemeenschappen maken de oppositiepartijen geen kans - daar zorgen de huidige machthebbers wel voor.

Bosnië is een land van manipulatie geworden. Alle drie de heersende partijen - de Servische Democratische Partij SDS in het gebied van de Serviërs, de Partij van Democratische Actie SDA in het gebied van de moslims en de Kroatische Democratische Gemeenschap HDZ in het gebied van de Kroaten - verhinderen dat vluchtelingen naar hun oorspronkelijke woonplaatsen terugkeren en zetten hen onder druk om in hun nieuwe verblijfplaatsen, of elders waar het de heersende partijen goed uitkomt, lokale besturen te kiezen die de etnische verdeling bestendigen.

Het is de dominerende trend geworden: na de SDS en de HDZ, die dit doel namens respectievelijk de Serviërs en Kroaten steeds hebben nagestreefd, heeft ook de SDA van president Alija Izetbegovic zich, zeker in de praktijk, bekeerd tot het doel van de etnische afgrenzing. Begin dit jaar leidde dat al tot een breuk tussen de SDA en de toenmalige premier Haris Silajdzic, een van de laastste en een van de meest fervente voorvechters van de multi-culturele samenleving in Bosnië. Silajdzic, briljant maar temperamentvol, kon eind januari na een bitter conflict met de “totalitaire” SDA zijn biezen pakken en richtte een nieuwe partij op, de Partij van Bosnië en Herzegovina, SBiH.

Niet alleen manipulatie met de in totaal twee miljoen vluchtelingen in en buiten Bosnië proberen de drie leidende partijen de uitslag van de verkiezingen te beïnvloeden. Dat doen ze ook door in 'hun' gebied oppositiepartijen het leven zuur te maken, met middelen die met democratie niets te maken hebben.

De HDZ, de SDS en de SDA hebben zich inmiddels meester gemaakt van de media in hun eigen etnische gebied. Onafhankelijke media verschijnen vrijwel nergens meer: wat er verschijnt is stevig in handen van de heersende partij en dient een dieet op van propaganda. “Vrijwel alle media worden gedomineerd door opruiende en verbijsterend bevooroordeelde berichtgeving,” zo klaagde in juni de Europese Veiligheidsorganisatie OVSE in een rapport. “De media maken geen onderscheid tussen feiten, verdachtmakingen, geruchten en propaganda.” Het kon vorige week gebeuren dat het begin van de verkiezingscampagne van de Gezamenlijke Lijst (een coalitie van van vijf oppositiepartijen tegen de SDA) door veel internationale media werd verslagen, maar niet door de Bosnische televisie.

Binnen de Servische Republiek doet de SDS, de partij die zich inmiddels onder zware druk heeft moeten ontdoen van voorzitter Radovan Karadzic, er alles aan om andere, doorgaans gematigder Servische oppositiepartijen geen kans te geven. Overal in de Servische Republiek worden leiders en leden van oppositiepartijen uit hun baan gegooid. Als ze zich daartegen verzetten, komt het tot geweld. In Teslic in het noorden van het land heeft de door de SDS gecontroleerde politie tot drie keer toe getracht de manager van de plaatselijke brouwerij, Rade Pavlovic, te arresteren omdat hij zich niet liet ontslaan. Pavlovic bekleedt een hoge functie binnen de oppositionele Bosnisch-Servische Socialistische Partij SPRS. Bij de laatste van die pogingen, maandag, kwam het zelfs tot vuurgevechten tussen Pavlovic' aanhangers en de politie, die inmiddels alle toegangswegen tot Teslic heeft afgesloten: democratie op haar Servisch.

Op het gebied van de moslims bedient Izetbegovic' SDA zich van soortgelijke methoden. Silajdzic werd op een campagnebijeenkomst van zijn SBiH in de stad Cazin op 15 juni opgewacht door ordeverstorende SDA-aanhangers, van wie er één hem met een ijzeren staaf een zware hoofdwond toebracht. De SDA ontkende elke verantwoordelijkheid, maar de OVSE wist beter en schrapte prompt de eerste zeven SDA-leden van de kandidatenlijst in Cazin. Tegen een andere concurrent van de SDA, moslim-rebel Fikret Abdic, leider van de Democratische Volkspartij DNZ en zeer populair in de regio Bihac (waarin trouwens ook Cazin ligt), is een moordcomplot ontdekt waarvoor inmiddels in Kroatië vijf mensen zijn veroordeeld.

Aanhangers van de SDA verstoren vrijwel dagelijks verkiezingsbijeenkomsten van de oppositie. Zaterdag organiseerden de leiders van de Gazamelijke Lijst zo'n bijeenkomst in Gradacac en in een naburige stad. Een groep van zestig jongeren met T-shirts van de SDA verstoorde beide bijeenkomsten. In beide gevallen keek de politie toe zonder in te grijpen. Een derde bijeenkomst van de Gezamenlijke Lijst, die zondag zou worden gehouden, werd afgezegd uit vrees voor geweld. Voor de oppositie staat vast dat dergelijke verstoringen van bijeenkomsten centraal door de SDA-leiding worden voorbereid.

De gang van zaken in de verkiezingscampagne is een indicatie van wat Bosnië in de toekomst te wachten staat: etnische verdeling, met drie totalitaire of autoritaire partijen, de SDS, de SDA en de HDZ, stevig in het zadel in 'hun' gebieden. Deze regerende partijen haten elkaar. Maar ze kennen elkaar, ze weten wat ze aan elkaar hebben en ze weten ook dat ze, gescheiden door etnische grenzen, tot op zekere hoogte ook best met elkaar kunnen samenwerken.

Inmiddels is er vrijwel niemand meer die nog beweert dat de komende verkiezingen in Bosnië eerlijk, vrij en democratisch zullen zijn. “Imperfect”, noemde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Warren Christopher, ze gisteren voor het begin van een nieuwe diplomatieke rondreis door de regio. Maar tegelijkertijd is er niemand - en zál er ook niemand zijn - die ze als onvrij, oneerlijk en ondemocratisch ongeldig zal verklaren. Dat immers zou het eind van het vredesproces betekenen, en het eind van het kostbare tijdschema dat in Dayton werd overeengekomen. De verkiezingen van september worden niet eerlijk, maar geldig worden ze zeker.