Superlatieven en moderne zakenwereld horen bij elkaar

The Guinness Book of Business Records. Door Tom Cannon. Uitg. Guinness Publishing, 1996. Prijs: 15,95 pond Sterling. ISBN 0-85112-794-0.

Het idee voor het Guinness Book of Records werd in 1951 in Ierland geboren, na een mislukte jacht op de goudplevier, een vogelsoort verwant aan de kievit. Guinness-topman Sir Hugh Beaver kon zijn jachtvrienden er niet van overtuigen dat de goudplevier de snelste vogel van Europa was. Hij slaagde er evenmin een boek te vinden waarin zijn gelijk werd bevestigd. Beaver besloot met een naslagwerk wereldwijd een einde te maken aan oeverloze discussies over records.

Het eerste Guinness Book of Records werd vier jaar later gepubliceerd en heeft sindsdien een reputatie hoog te houden op het gebied van extravagante en triviale records. Twee Chinese dames die 12 dagen hebben doorgebracht met 888 giftige slangen. Een Hongaar die een vliegtuig met zijn tanden elf meter heeft voortgesleept. Het Guiness Book of Records leest als een rariteitenkabinet van records. Records die elders niet of nauwelijks zijn gedocumenteerd.

Van een andere orde is het Guinness Book of Business Records, de jongste van de vele encyclopedieën met superlatieven die sinds het midden van de jaren vijftig het licht hebben gezien. “De wereld van de superlatieven en de moderne zakenwereld zijn onafscheidelijk”, schrijft auteur Tom Cannon in de inleiding. Daar ligt een probleem voor het nieuwe boek. Het brengt records die over het algemeen in de door bedragen en cijfers geobsedeerde zakenwereld bekend zijn. Guinness doet een zwaar beroep op de databanken van de Britse zakenkrant de Financial Times en de Amerikaanse maandbladen Fortune en Forbes, die jaarlijks ranglijsten publiceren van grootste ondernemingen en rijkste zakenmensen.

Op grond van de Fortune 500, een lijst van ondernemingen gerangschikt naar onder meer omzet, bezittingen en aantal werknemers, concludeert auteur Tom Cannon dat het Amerikaanse General Motors (vooral auto's) in 1994 waarschijnlijk nog steeds de grootste onderneming ter wereld was. General Motors had in dat jaar bezittingen ter waarde van 188 miljard dollar (ruim 300 miljard gulden), een omzet van 133 miljard dollar en ongeveer 700.000 werknemers.

In de jongste Fortune 500, die niet in het boek is verwerkt, valt te lezen dat de Japanse concerns Mitsubishi, Misui en Itochu General Motors qua omzet achter zich hebben gelaten. Als meest winstgevende onderneming werd General Motors verslagen door de Koninklijke/Shell Groep die in 1995 een winst behaalde van 6,9 miljard dollar.

Als werkgever wordt General Motors in de schaduw gesteld door de Indiase Spoorwegen met ruim 1,6 miljoen werknemers en de US Postal Service (870.160 werknemers). Grootste werkgever ter wereld is volgens Guinness het Chinese Volksleger dat 4,7 miljoen manschappen telt.

Voor de grootste financiële debacles uit de gescheidenis put auteur Cannon uit het boek 'Crashes' van Robert Beckman. Nadat de prijzen van tulpen begin 17e eeuw als een raket omhoog schoten, volgde in Amsterdam de tulpencrisis, de eerste krach die goed is gedocumenteerd. Aandelen van de Britse South Sea Island Company werden getroffen door de scherpste koersval allertijden. Aandelen South Sea, a company for carrying on an undertaking of great advantage, but nobody to know what it is, noteerden op hun top in september 1719 een koers van 1050 pond sterling, in oktober 1720 nog 150 pond sterling en werden daarna waardeloos.

Gelukkig heeft het Guinness Book of Records naast bekende en gedateerde records ook verrassingen te bieden. Records die evenmin erkenning hebben gekregen als de snelheid van de goudplevier die Sir Hugh Beaver begin jaren vijftig niet kon vaststellen.

De langste staking ooit? Die van Deense kappersassistenten eindigde op 4 januari 1961, na 33 jaar. Het grootste persoonlijke verlies? Dat van de gebroeders Reichman die tussen 1991 en 1993 12 miljard dollar verloren in het vastgoedproject Canary Warf in Londen. De meest genereuze gouden handdruk ooit?Topman F. Ross Johnson kreeg na zijn vertrek bij RJR Nabisco 53,8 miljoen dollar mee. Het grootste verlies dat ooit is gerapporteerd? General Motors verloor in 1992 23 miljard dollar (ruim 38 miljard gulden). En de grootste winst? Het Amerikaanse AT&T verdiende over het boekjaar 1981/82 het duizelingwekkende bedrag van 7,6 miljard pond sterling (bijna twintig miljard gulden).

De Nederlandse bijdrage aan het Guinness Book of Business Records ligt vooral in historische records en primeurs. Buitenlandse handelscompagnieën vielen begin zeventiende eeuw in het niet bij de Vereenigde Oost-Indische Compagnie, die met een oprichtingskapitaal van 6,5 miljoen gulden tien keer zo groot was als haar Engelse rivaal, de East India Company. Door het gebruik van Nederlands kapitaal voor de financiering van Britse rivalen ontstond volgens auteur Tom Cannon voor het eerst publieke bezorgdheid over de financiële steun van binnenlandse banken aan het buitenland.

In 1690 besloot het Britse parlement belastingopbrengsten te gebruiken voor het afbetalen van staatsleningen. Dit was het startschot voor een stroom van Nederlandse beleggingen in deze leningen, gevolgd door forse financiële injecties voor de East India Company, de South East Company en de Bank of England. “Mogelijk voor het eerst in de geschiedenis”, stelt Cannon, beargumenteerden economen dat het succes van een stad (Amsterdam) als financieel centrum ten koste zou kunnen gaan van de rest van de economie. Economen zagen daarin een verklaring voor het feit dat de Nederlandse economie in de tweede helft van de achttiende eeuw in problemen kwam terwijl de Nederlandse banken uiterst succesvol waren.

Guinness kent geen valse bescheidenheid, maar misschien wel enige gene. In de jongst versie van het Guinness Book of Records wordt vermeld dat dit boek, uitgezonderd de bijbel, het best verkochte book aller tijden is. Er zijn meer dan 80 miljoen exemplaren van verkocht. In het Guinness Book of Business Records blijft echter de voorkenniszaak rond de overname van concurrent Distillers door Guinness, in 1986, onvermeld. De redactie van Guinness heeft geen records willen destilleren uit de rechtszaak die vooralsnog de geschiedenis is ingegaan als The City Trial of the Century.