'Sfeer op zaal beter door andere geslacht'

In steeds meer ziekenhuizen liggen mannen en vrouwen samen op één zaal. Gemengde verpleging vereist oplettendheid van de verpleging, maar voor de patiënten blijkt het vaak een verademing.

UTRECHT, 13 AUG. Mannen houden elkaar op de been door grove moppen te vertellen. Vrouwen zijn eerder geneigd te zeuren over hun kwaal en bespreken elkaar zonder dat zij het roddelen willen noemen. Niets van dat al gebeurt op kamer 11 van de afdeling heelkunde in het Academisch Ziekenhuis in Utrecht (AZU), zeggen de patiënten daar.

Op de kamer liggen twee heren en twee dames. Peter Koelewijn (34): “Hier durf ik mij te laten gaan als ik het niet meer zie zitten. Door een vrouw word je eerder getroost.” Koelewijn maakt grapjes met zijn medepatiënten, trekt zich dan weer rustig terug in zijn eigen bed en verwelkomt als een echte gastheer een nieuweling op zaal.

Nestor is G. Jacobs (67). Hij ligt keurig in zijn hooggesloten pyjamajasje aan indrukwekkende apparaten. Na een aantal operaties in een militair ziekenhuis na een ongeluk wordt hij nu aan heup en bekken behandeld in het AZU. Jacobs vindt vrouwen op zaal een verademing. “Toen ze mij voor het eerst confronteerden met het experiment gemengde verpleging bleek mijn kamergenote een kennis van me te zijn. Dus dat kwam alleen maar mooi uit”, vertelt hij, terwijl hij voorzichtig zijn lunch tot zich neemt. Naast hem ligt de 25-jarige Kiki van Maurik. Zij heeft een prachtige roos op haar nachtkastje staan. De mannen op zaal veinzen jaloezie; haar vriend staat iedere morgen om 9 uur op de afdeling. Vandaag heeft hij 'gelukkig' verstek laten gaan.

In januari werd in het AZU op een van de vier chirurgische afdelingen begonnen met een experiment gemengd verplegen. Aanleiding voor het onderzoek was de positieve ervaring van gemengd verplegen in andere ziekenhuizen en op de afdeling cardiologie van het eigen ziekenhuis.

De vraag was of gemengd verplegen voordelen kon opleveren, met name voor de sfeer op de patiëntenkamers en voor het opnamebeleid. Reguliere opnames bleken eenvoudiger te realiseren omdat er geen rekening meer gehouden hoefde te worden met een specifiek mannen- of vrouwenbed.

De verpleging reageerde aanvankelijk gereserveerd. Wim van der Hoeven, hoofdverpleegkundige op de afdeling: “Je haalt nog al wat overhoop en daar stonden we niet om te springen. Aan de andere kant ben je benieuwd of het organisatorisch überhaupt mogelijk is.”

Van der Hoeven zou er zelf niet voor kiezen om op een gemengde afdeling te liggen, maar ziet er wel de voordelen van in. De verpleging hoeft niet meer eindeloos met bedden te schuiven om mannen bij mannen en vrouwen bij vrouwen te plaatsen en de sfeer op de kamers is volgens hem aanzienlijk verbeterd. Van der Hoeven: “Die wordt niet zozeer bepaald door het geslacht als wel door de aanwezigheid van het andere geslacht. Patiënten zijn eerder geneigd hun eigenaardigheden te verbergen als zij op een gemengde zaal liggen.”

Volgens verpleegkundige Henny Hoefnagel moet de verpleging alert zijn om signalen op te vangen van patiënten die het niet prettig vinden om gemengd verpleegd te worden. Hoefnagel: “Ik help patiënten assertief te zijn - als ik merk dat zij het eigenlijk niet willen vraag ik nog eens nadrukkelijk of ze het ècht niet vervelend vinden dat er een man of een vrouw naast hen ligt. Verhuizen is dan de beste oplossing. Maar dan zijn we inderdaad net als vroeger weer aan het passen en meten.”

Sommige patiënten worden bij voorbaat uitgesloten van het gemengd verplegen. Vrouwen met typisch vrouwenaandoeningen zijn meer gesteld op privacy dan vrouwen met een gebroken arm of been. Ook patiënten met de ziekte van Chron - een chronische darmontsteking waardoor zij ieder moment naar de wc moeten kunnen rennen met of zonder kamerjas aan - voelen zich prettiger op een kamer met patiënten van hetzelfde geslacht. Van der Hoeven: “Je kunt van patiënten niet verwachten dat alle schaamte in één keer voorbij is. Daar hebben wij alle respect voor.” Hoefnagel: “Op tweepersoonskamers doen we het ook niet meer, want daar blijkt het erg confronterend. Patiënten zijn geneigd de hele dag het gordijn om hun bed gesloten te houden en dat is nu ook weer niet de bedoeling.”

Op de chirurgische afdelingen worden zo'n 4.800 patiënten per jaar opgenomen. Hoofdverpleegkundige Van der Hoeven vertelt dat het gemengd verplegen één keer tot een vervelende situatie geleid heeft. Een oudere man liet op een avond zijn geslachtsdeel aan een veel jongere medepatiënte zien. De volgende dag is het meisje meteen naar een ander kamer gebracht en de man is door de verpleging enstig berispt.

Vooroordelen over gemengd verplegen blijken na het experiment ongegrond. Het blijkt dat ouderen minder problemen hebben met gemengd verplegen dan werd aangenomen.

Ook patiënten met een andere culturele achtergrond blijken, mits goed voorgelicht over de gemengde verpleging, zich gemakkelijk aan te kunnen passen aan het andere geslacht op dezelfde zaal.

    • Margot Poll