Zurel deelt geen kaarten meer uit

AMSTERDAM, 12 AUG. Rob Zurel, twee decennia gangmaker achter het succes van zijn eigen Zurel & Co, de grootste bloemenexporteur van Nederland (en de wereld), is nu zelf teruggefloten. Zurel, wiens ongebruikelijke managementstijl zover ging dat hij gele en rode kaarten aan fouten makende medewerkers uitdeelde, is door de commissarissen van het bedrijf geschorst.

Vroeger wilden mensen graag bij Zurel & Co werken, vertelt president-commissaris dr. F. Grapperhaus, maar de laatste tijd was dat niet meer zo. Zurel is met een omzet van ongeveer 500 miljoen gulden en zo'n 600 werknemers de leidende partij in de Nederlandse bloemenexport. Wereldberoemd, afkomstig uit Aalsmeer. Het type bedrijf dat de stille kracht is van de Nederlandse economie: exportgedreven, familie-eigendom, weinig tot nooit publicitair aan de weg timmerend, met een sterke focus op zijn marktsegment.

Grapperhaus, doorgewinterd commissaris bij verschillende Nederlandse familiebedrijven, houdt zich op de vlakte als het gaat om de concrete aanleiding voor de schorsing van Zurel, die begin juli al geëffectueerd werd, maar pas vorige week in bredere kring bekend werd. Hoe minder extra commotie, hoe beter. Tegenover het personeel kenschetste hij Zurel als een ondernemer die geen management methode onbeproefd wilde laten, als “een kleurrijk man, met een grote uitstraling, maar ook met schaduwzijdes, die veel irritaties en aanvaringen opriep, vooral de laatste tijd”. Zurel wilde zich al langer terugtrekken uit de dagelijkse leiding, had vorig jaar zijn opvolger in het bedrijf gehaald en aangewezen, toen het toch nog fout ging. De kroonprins verdween door de achterdeur.

Het regelen van tijdige en adequate opvolging is een klassieke probleem van een familiebedrijf. De samensmelting van eigendom, financiële belangen, emoties, familierelaties en verwachtingen over de toekomstige rol van de kinderen in het bedrijf zorgt ervoor dat afscheid nemen aanzienlijk gecompliceerder verloopt dan bij ondernemingen die aan de effectenbeurs zijn genoteerd, waar zelfs de bestuurders ingehuurd en in loondienst zijn.

Adviseurs en advocaten verdienen aan de opvolging in familiebedrijven een goede boterham aan, het levert de ingrediënten voor onderzoeken en congressen. De eigenaar/directeur wil de dagelijkse leiding eerst wel loslaten, maar daarna toch weer niet, daarmee een sfeer van onzekerheid en onenigheid creërend die verlammend werkt.

En dat terwijl Zurel het zelf toch zo goed wist. Ruim een jaar geleden zei hij tegenover een verslaggever van de Volkskrant:“Ik werk hier al veertig jaar en ben hier al twintig jaar directeur. Dan krijg je een probleem. Dat zie je aan mensen als Lubbers en De Gaulle. Lubbers was een fantastische premier, maar hij is vier jaar te laat weggegaan. Kon geen afscheid nemen van de macht. Dat vind ik walgelijk.”

Dat de commissarissen hebben ingegrepen hangt nauw samen met de financiële positie van Zurel. Het bedrijf heeft meer dan 30 miljoen eigen vermogen (aandelenkapitaal plus reserves) en meer dan 100 werknemers in Nederland, en is daarmee automatisch volgens de wet een grote onderneming (zogeheten structuurvennootschap), waarin de feitelijke zeggenschap in handen is van de commissarissen. Zij moeten de directie controleren en adviseren. Zij benoemen en ontslaan desnoods de directeuren. De raad van commissarissen vult zichzelf aan: als een commissaris vertrekt (doorgaans vanwege het bereiken van de wettelijke leeftijf vanaftreden, 72 jaar) selecteert de raad een opvolger.

De opvolgingsproblemen bij Zurel doet denken aan de strijd om de macht bij Vendex International in 1988. Pater familias en grootaandeelhouder Anton Dreesmann, die Vroom & Dreesmann had getransformeerd van een verzameling lokale koninkrijkjes in een multinational botste met zijn eigen kroonprins, dr A. van der Zwan. Ook daar liepen de emoties hoog op. “Ik lag in mijn graf en zag de machtsstrijd boven mijn hoofd ontstaan”, zei Dreesmann tegen de voorzitter van de ondernemingsraad. “Maar ik heb mij aan mijn grafzerk omhoog getrokken. daar hadden ze geen rekening mee gehouden.” Uiteindelijk moest Van der Zwan met een gouden handdruk het veld ruimen, maar ook Dreesmanns rol in de dagelijke leiding van Vendex was uitgespeeld.

Voor de commissarissen van Zurel is het uitgesloten dat de grootaandeelhouder terugkeert als bestuurder. Als aandeelhouder kan Zurel niets tegen de schorsing uitrichten, al moet de aandeelhouderhoudersvergadering (lees: Zurel) wel gehoord worden als de schorsing wordt omgezet in ontslag. Op wat langere termijn kan de breuk gevolgen hebben voor de zelfstandigheid van Zurel als familiebedrijf. Als bestuurder lijkt Zurels positie zwak. De commissarissen hebben zich voorzien van de unanieme steun van de ondernemingsraad. De gevolgde tactiek, eerst een schorsing in afwachting van ontbinding van de feitelijke arbeidsovereenkomst, is een beproefde oplossing.